Shkruan Avni Selmani

Kombëtarja e Kosovës është një ndjenjë që nuk përshkruhet lehtë. Është e veçantë sepse përfaqëson atë që për shumë vite ka munguar. Është një skuadër që del në fushë me emrin tonë, me flamurin tonë dhe që më në fund na përfaqëson.
Por në të njëjtën kohë është edhe e dhimbshme. Sepse çdo herë kur thuhet “për herë të parë në histori”, kjo nuk është vetëm një fjali krenarie, por na kujton edhe gjithë atë kohë që nuk e patëm këtë mundësi. Na rikthen pas dhe na bën të mendojmë për atë që është humbur.
Për shumë vite, talenti ynë nuk kishte ku të shfaqej, sepse nuk ishim shtet. Lojtarët që mund të luanin për Kosovën u detyruan të zgjedhin shtete të tjera, jo sepse donin, por sepse nuk kishin zgjidhje tjetër. Edhe sot, kur shohim sukseset e para, është e pamundur të mos mendojmë për ata që nuk patën mundësi ta përjetojnë këtë.
Prandaj çdo sukses i kombëtares nuk duket si një fitore e zakonshme. Është një hap i vonuar, por i merituar. Është një fillim që ka ardhur pas shumë pritjesh. Për këtë arsye, gëzimi është më i madh, sepse nuk është vetëm sport, por edhe histori.
Kur flasim për futbollin, menjëherë na shkon mendja te legjendat, sidomos te ato të viteve të 80-ta, që na bënë krenarë. Ishin ata që e mbajtën gjallë ndjenjën e krenarisë dhe na dhanë arsye të besojmë. Në krye të tyre printe i madhi Fadil Vokrri, një emër që nuk lidhet vetëm me futbollin, por me identitetin dhe dinjitetin tonë në sport.
Ne po i jetojmë gjërat që shumë shtete i kanë përjetuar më herët. Kjo nuk është dobësi, është realiteti ynë. Por edhe brenda këtij realiteti ka forcë, sepse çdo arritje, sado e vogël për dikë tjetër, për ne ka peshë të madhe.
Kombëtarja e Kosovës nuk është vetëm një ekip futbolli. Është një dëshmi që kemi arritur këtu edhe pse vonë. Dhe çdo “herë e parë” është fillimi i diçkaje që tani është e jona.
Është kënaqësi kur në ndeshjet e kombëtares të gjithë frymojnë njëjtë. Nuk ka ndarje, nuk ka dallime, ka vetëm një ndjenjë të përbashkët që i bashkon të gjithë. Diçka që në fusha të tjera, sidomos në politikë, nuk e kemi. Jemi më të ndarë se kurrë.
Mund të flitej shumë edhe për gjëra të tjera, por më mirë po ndalemi këtu. Mos ta prishim kënaqësinë e futbollit. A.S

Forca Kosova

Shkruan Avni Selmani

A po jetojmë në një vend ku ekziston fjala e lirë, apo në një vend ku për një mendim të lirë të linçojnëDeklarata e Sevdai Radogoshit bëri bujë. Reagimet ishin të shumta, madje edhe të ashpra. Por nëse ndalemi pak dhe e shohim me qetësi, lind një pyetje e thjeshtë, a u tha diçka e pavërtetë, apo një realitet që të gjithë e dimëNë thelb, ai nuk ofendoi askënd. Gjatë një interviste, ai foli për mënyrën se si ai dhe disa aktorë të tjerë kanë qenë inspirim për shumë gjenerata të kohës. Ai theksoi një mungesë që ka ekzistuar, se jo të gjitha komunat kanë pasur teatër. Jo të gjithë të rinjtë kanë pasur mundësi të hyjnë në një sallë teatri apo të kenë kontakt me artin nga afër. Fatkeqësisht,ky ishte realiteti i hidhur i kohës dhe në shumë raste vazhdon të ekzistojë edhe sot, pasi shumë komuna ende nuk kanë teatër. Një pjesë e intervistës së tij u nxor nga konteksti, iu shtrembërua kuptimi dhe iu dha një drejtim i qëllimshëm për të nxitur reagimin publik.Si rezultat i kësaj, pati reagime të ashpra në disa media, sidomos në rrjete sociale, të shoqëruara me ofendime. Në këto reagime nuk kemi të bëjmë me mendime ndryshe, por me një shpërthim fyerjesh personale, gjuhë urrejtjeje dhe etiketime të rënda, që nuk kanë të bëjnë me debat.Por ajo që është edhe më e habitshme është standardi që po krijojmë. Në studio televizive dëgjojmë çdo ditë etiketime të rënda. Njerëz quhen spiunë dhe etiketohen me fjalë të rënda, dhe kjo kalon pothuajse pa reagim.Sepse problemi i vërtetë nuk është ajo që u tha, por fakti që ende sot ka vende në Kosovë ku arti dhe teatri mungojnë.

Shkruan Avni Selmani

Në këtë kaos politik, “askush nuk është fajtor”, por shteti është i bllokuar

Prej më shumë se një viti po jetojmë në një gjendje që quhet krizë institucionale. Por sa më shumë që flitet për krizë, aq më pak flitet për përgjegjësi. Kur i dëgjon arsyetimet e partive politike, krijohet përshtypja sikur të gjithë janë në rregull dhe askush nuk është “fajtor”.Nëse e dëgjon pushtetin, ai e ka shpjegimin e vet. Sipas tyre, fajin e ka opozita sepse nuk bashkëpunon. Nëse e dëgjon opozitën, edhe ajo e ka rrëfimin e vet dhe faji gjithmonë është te pushteti.Nëse i dëgjon qytetarët, shumë prej tyre janë të lidhur me parti sikur të ishin fe dhe secili mbron taborrin e vet. Në këtë lëmsh askush nuk e kërkon të vërtetën dhe askush nuk është “fajtor”, edhe pse shteti është i bllokuar.Në këtë kaos politik nuk ka as sinqeritet dhe as përgjegjësi. Secili flet për të tjerët, por askush nuk flet për veten. Secili kërkon llogari, por askush nuk jep llogari. Dhe kjo nuk është më politikë, është një lojë ku të gjithë shohin vetëm interesin e vet, dhe askush interesin e shtetit.Nëse e shikojmë situatën konkrete, atëherë gjithçka bëhet edhe më e qartë. Në zgjedhjet e kaluara nuk u krijua qeveria sepse munguan tre vota. Në këto të fundit nuk u arrit zgjedhja e presidentit sepse mungoi kuorumi. Në këtë situatë kanë mjaftuar vetëm tre deputetë dhe institucionet do të ishin funksionale që para një viti. Prandaj është e pavërtetë të thuhet se askush nuk është “fajtor”. Të gjithë janë fajtorë, pa përjashtim.Në realitetin tonë politik, secili subjekt politik ka krijuar rreth vetes një armatë mbështetësish që verbërisht mbrojnë partinë e vet. Nuk ka rëndësi çka ndodh, ata janë gjithmonë në mbrojtje. Gabimi nuk pranohet kurrë, kritika nuk dëgjohet, vetëm sulmohet. Dhe kështu krijohet një realitet ku e vërteta nuk ka më asnjë peshë.Në këtë gjendje nuk ka debat normal. Ka vetëm përplasje dhe mbrojtje të verbër. Nëse është “i yni”, është i drejtë. Nëse është “tjetri”, është kundër. Me këtë logjikë, shteti nuk mund të ecë përpara, ai vetëm bllokohet.Ndërkohë, qytetari e paguan çmimin e këtij realiteti të hidhur. Dhe këtu qëndron problemi më i madh. Kjo nuk duket më si një krizë e përkohshme. Duket si një mënyrë e qëllimshme për të mos marrë përgjegjësi. Sepse kur askush nuk pranon gabimin, atëherë gjithçka mund të vazhdojë njësoj.Në fund, mbetet vetëm një e vërtetë e hidhur: shteti bllokohet, problemet rriten dhe të gjithë vazhdojnë të sillen sikur janë në rregull.Nga e gjithë kjo, shihet qartë se me këtë klasë politike shteti nuk mund të ecë përpara. Këtë e kanë treguar deri më tani. Nga këta njerëz nuk pritet as të reflektojnë.Të shpresojmë që në të ardhmen të vijë një klasë politike që respekton shtetin dhe qytetarin dhe që e sheh pushtetin si përgjegjësi, jo si interes personal. Kaq është e thjeshtë.

Shkruan Avni Selmani

Në politikën kosovare është bërë e zakonshme që për të njëjtin tekst kushtetues të kemi interpretime të kundërta. I njëjti nen për disa është i qartë dhe i drejtë, ndërsa për të tjerët është i gabuar. I njëjti interpretim për një palë është në përputhje me kushtetutën, ndërsa për palën tjetër është shkelje e saj. Krijohet përshtypja sikur vendi ka disa kushtetuta dhe jo një. Kjo ndodh pothuajse sa herë që lind një krizë politike. Mjafton një mosmarrëveshje për zgjedhjen e kryeparlamentarit, për formimin e qeverisë apo për zgjedhjen e presidentit dhe menjëherë fillojnë interpretime të ndryshme. Secila palë përpiqet ta paraqesë kushtetutën si argument për qëndrimin e vet. Situata bëhet edhe më problematike kur interpretime të ndryshme dëgjohen edhe nga njerëz që kanë qenë pjesë e hartimit të kushtetutës. I njëjti tekst shpjegohet në mënyra të ndryshme, sikur të bëhej fjalë për dokumente të ndryshme. Në vend që kushtetuta të jetë rregulli që zgjidh konfliktet politike, ajo shpesh përdoret si mjet në përplasjen politike. Çdo palë përpiqet ta lexojë atë në mënyrë që t’i shërbejë interesit të vet. Pyetja që lind është e thjeshtë. Pse ndodh kjo. Si është e mundur që një tekst kushtetues të prodhojë interpretime kaq të kundërta. Arsyeja kryesore është se kushtetuta nuk lexohet gjithmonë për atë që është, por për atë që i shërben interesit politik të momentit. Kur një dispozitë i shkon për shtat një partie, ajo shpallet e drejtë. Kur e njëjta dispozitë nuk i përshtatet interesit të saj, menjëherë fillojnë interpretime të tjera. Në këtë mënyrë kushtetuta nuk trajtohet më si rregull i përbashkët për të gjithë. Ajo përdoret si argument politik. Kjo dukuri shihet edhe në debatet publike dhe në studiot televizive. Për të njëjtin nen kushtetues jepen interpretime të kundërta. Secili e shpjegon kushtetutën sipas pozicionit politik që mbron. Pasojat janë të qarta. Krizat politike zgjasin, institucionet bllokohen dhe qytetarët dëgjojnë interpretime të pafundme për të njëjtin tekst kushtetues. Kur kushtetuta lexohet sipas interesit politik, ajo nuk shërben më si themel i rendit institucional. Ajo bëhet pjesë e konfliktit politik. Dhe përderisa kushtetuta vazhdon të përdoret sipas interesit politik, me këtë klasë politike vendi nuk mund të ketë një të ardhme të sigurt.

Shkruan Avni Selmani

Ka raste kur një shtet nuk dështon për shkak të ekonomisë, por për shkak të politikës. Kosova është një shembull i qartë i kësaj. Kur institucionet nuk janë në gjendje të marrin vendime elementare dhe klasa politike në mënyrë të vazhdueshme abuzon me pushtetin dhe nuk arrin as marrëveshjen minimale për çështjet e shtetit, atëherë nuk kemi thjesht krizë politike. Kemi bankrot politik.

Në një shtet normal, vendimet për institucionet kryesore janë procedura të zakonshme. Në Kosovë ato kthehen në bllokada politike. Përplasjet e vazhdueshme dhe kalkulimet partiake e kanë kthyer funksionimin e institucioneve në krizë të përhershme.

Problemi nuk është një proces apo një institucion i caktuar. Problemi është vetë niveli i klasës politike. Kur politika nuk arrin të prodhojë konsensus për çështje elementare të shtetit, kjo nuk është më debat politik. Kjo është mungesë pjekurie dhe mungesë përgjegjësie.

Dhe kjo ndodh pikërisht në një moment kur Kosova gjendet në një udhëkryq gjeopolitik dhe ekonomik. Në vend që si shtet i ri t’i tregojmë botës se dimë të menaxhojmë institucionet dhe të marrim vendime serioze, politika po sillet me papjekuri të plotë. Shteti bllokohet për inate personale dhe interesa të ngushta partiake. Mesazhi që i dërgohet botës është i qartë: për një pjesë të politikës, shteti nuk është prioritet.

Dhe kjo nuk është një situatë e përkohshme. Kjo është bërë mënyra normale e funksionimit të politikës. Shteti u bllokua për një vit të tërë. U mbajtën zgjedhje të jashtëzakonshme me premtimin se kriza do të zgjidhej. Por rezultati ishte i njëjtë. Sot përsëri flitet për zgjedhje të reja që do të na çojnë në të njëjtën situatë.

Kjo klasë politike nuk duket fare e shqetësuar për gjendjen reale të vendit. Kosova është zyrtarisht vendi më i varfër në Evropë. Në testet ndërkombëtare të arsimit si PISA jemi ndër vendet e fundit. Jemi ndër shoqëritë me migracionin më të madh, ku mijëra qytetarë largohen çdo vit nga vendi në kërkim të një jete më të mirë. Papunësia mbetet e lartë, ekonomia është e dobët dhe shteti vazhdon të mbështetet kryesisht në import dhe remitenca. Por asnjë nga këto nuk duket se e shqetëson seriozisht politikën. Në vend që të përballen me problemet reale të vendit, ata merren me kalkulime të vogla politike dhe interesa personale.

Kjo tregon se problemi nuk është procedural. Problemi është vetë kjo klasë politike. Kur politika kalon nga konkurrenca në urrejtje dhe nga përgjegjësia në bllokadë, shteti mbetet peng i krizave të përhershme.

Për sa kohë kjo klasë politike sillet në këtë mënyrë dhe qytetarët e tolerojnë, kjo gjendje do të vazhdojë. Politika nuk ndryshon vetë. Ajo ndryshon vetëm kur shoqëria nuk e pranon më këtë nivel të saj.

Shkruan Avni Selmani

Në realitetin shqiptar rrallë ndodh që një figurë politike të mos krijojë reagime të kundërta, por në rastin e Edi Ramës ky fenomen duket edhe më i theksuar. Çdo deklaratë e tij për Kosovën pritet me interes, komentohet gjatë dhe shpesh kalon nga ajo që thuhet te dyshimet për qëllimet e tij. Kjo flet më shumë për mënyrën si reagon opinioni publik sesa për vetë deklaratën.

Përtej asaj se si interpretohen veprimet e Ramës, mbetet fakti se ai pothuajse çdo herë kur i është dhënë rasti në konferenca ndërkombëtare e ka ngritur çështjen e Kosovës dhe temat që lidhen me të. Qoftë në Këshillin e Evropës, në takime të aleancës veri atlantike apo në forume të tjera politike, ai e ka sjellë në vëmendje Kosovën duke kërkuar trajtim më të drejtë. Pavarësisht kësaj, përpjekja e tij për ta çuar çështjen e Kosovës në arenën ndërkombëtare nga një pjesë vlerësohet, ndërsa nga një pjesë tjetër shihet me rezervë dhe dyshim.

Në Kosovë, emri i Edi Ramës është bërë pjesë e ndarjeve politike. Njëra palë e vlerëson si mbështetje për Kosovën, ndërsa pala tjetër e sheh me dyshim. Shpesh reagimi ndaj tij varet më shumë nga pozicionimi partiak sesa nga vetë qëndrimi që ai mban. Kjo tregon se problemi nuk është vetëm te një emër i përveçëm, por te mënyra si ne si shoqëri reagojmë ndaj figurave politike.

Krijohet një situatë ku çdo veprim interpretohet në dy mënyra. Nëse flet, akuzohet për interes politik. Nëse hesht, thuhet se nuk e ngriti zërin. Ky është thelbi i fenomenit. Nuk është vetëm çështje e një figure politike, por mënyra si shoqëria shqiptare e lexon politikën sot.

Në Kosovë ekziston një ndjeshmëri e veçantë ndaj çdo deklarimi që vjen nga jashtë kufijve të saj, edhe kur ai vjen nga Shqipëria. Për këtë arsye, çdo fjalë analizohet jo vetëm për atë që thotë, por edhe për atë që mund të nënkuptojë.

Fenomeni që po shohim sot lidhet me besimin dhe dyshimin njëkohësisht. Kosovarët presin shumë nga politika shqiptare, veçanërisht nga kryeministri Rama, por njëkohësisht e shohin atë me rezervë. Kjo bën që reagimet të mbeten të ndara dhe debati të vazhdojë.

Në fund, pavarësisht kontradiktave që sillen rreth figurës së Edi Ramës, nuk janë debatet e ditës ato që e përcaktojnë peshën e tij politike, por historia, e cila do ta gjykojë apo do ta lartësojë emrin e tij. Debatet e momentit shpesh ndikohen nga klima politike, nga emocionet dhe nga ndarjet partiake. Me kalimin e kohës mbeten vetëm faktet, veprimet konkrete dhe ndikimi real që një figurë lë pas. Vetëm atëherë mund të bëhet një vlerësim më i qartë për rolin e tij në raport me Kosovën dhe me politikën shqiptare në përgjithësi.

Shkruan Avni Selmani

Zgjedhjet përfunduan. Sipas premtimeve që dëgjuam për një muaj të tërë, tani të gjitha problemet janë zgjidhur. Më në fund, do të kemi mirëqenie të lartë, pagat do të rriten menjëherë dhe askush nuk do të detyrohet të largohet më nga vendi për një jetë më të mirë. Madje, diaspora do të kthehet, sepse tani këtu do të ketë mundësi të shumta. Investimet do të shtohen në çdo sektor, papunësia do të zhduket dhe të rinjtë do të kenë vende pune me paga të larta. E si mund të ndodhë ndryshe, kur politikanët na premtuan “kulla dhe pallate”, parajsën e vërtetë.

Por pastaj vjen realiteti. Të njëjtat probleme mbesin, të njëjtat fytyra vazhdojnë të japin arsyetime dhe gjithçka mbetet një iluzion fushate. Papunësia nuk zhduket, diaspora nuk kthehet. Paga minimale mbetet e ulët, ndërsa çmimet vazhdojnë të rriten. Importet vazhdojnë të mbulojnë tregun, duke lënë ekonominë vendore në mëshirë të tregjeve të huaja. Prodhimi vendor mbetet i dobët, sepse asnjë strukturë shtetërore nuk merr hapa seriozë për ta zhvilluar.

Premtimet nuk janë më vetëm fjalë të fushatës, por janë bërë një zakon që përsëritet çdo herë. Problemi nuk është vetëm te ata që premtojnë shumë, por edhe te fakti që këto premtime dëgjohen në çdo fushatë sa herë kemi zgjedhje të reja, edhe pse janë të njëjtat që i kemi dëgjuar ndër vite. Kjo e ka kthyer politikën në një skenë ku fjala vlen më shumë gjatë fushatës sesa puna pas saj.

Ata që dolën fitues tani janë të zënë me ndarjen e posteve dhe sistemimin e njerëzve të tyre. Aktivistët e partisë gjejnë vend në struktura të reja, ndërsa qytetarët që votuan me shpresë mbeten me të njëjtat vështirësi. Premtimet zhduken shpejt dhe zëvendësohen me arsyetime të zakonshme. Çdo katër vjet përsëritet e njëjta skenë, të njëjtat fjalë dhe i njëjti zhgënjim. Njerëzit ose e harrojnë shpejt, ose e pranojnë këtë gjendje si diçka normale.

Njerëzit, të lodhur nga zhgënjimet, ose e harrojnë, ose e pranojnë si fat të pashmangshëm. Dhe ndoshta kjo është pjesa më e dhimbshme, sepse kur zhgënjimi bëhet zakon, edhe pritjet bëhen më të vogla.

A thua do të vijë një ditë kur kjo mënyrë e qeverisjes do të ndryshojë, apo gjithçka do të mbetet një skenar i njëjtë, zgjedhje pas zgjedhjeje? Edhe sa do të na duhet si shoqëri të vetëdijesohemi dhe të mos i lejojmë më këto lojëra dhe këtë mënyrë udhëheqjeje? Është koha për reflektim dhe për përgjegjësi, dhe t’u bëhet e qartë se ata janë të punësuarit tanë, jo pronarët e fatit tonë.

Shkruan Avni Selmani

Gjatë gjithë historisë moderne, Evropa nuk ka qenë e drejtë dhe as e sinqertë ndaj shqiptarëve. Politika e saj ka qenë e orientuar nga interesat e të tjerëve, jo nga drejtësia ndaj shqiptarëve. Shqiptarët nuk janë trajtuar si faktor i barabartë dhe, si pasojë e këtyre rrethanave, pasojat i ndiejmë edhe sot.

Kjo u pa qartë që në fund të shekullit të nëntëmbëdhjetë. Në Kongresin e Berlinit, fuqitë evropiane rregulluan Ballkanin pa përfshirë shqiptarët që jetonin aty. Territore shqiptare u shpërndanë për të kënaqur interesa dhe aleanca të popujve të tjerë, ndërsa shqiptarët nuk u njohën si faktor politik.

Në Konferencën e Londrës më 1913, u njoh një shtet shqiptar i cunguar. Vendimi nuk u mor mbi bazë etnie, historie apo vullneti të popullit, por për të ruajtur qetësinë mes fuqive të mëdha dhe për t’i kënaqur fqinjët e tyre. Një pjesë e madhe e kombit mbeti jashtë kufijve të shtetit të sapokrijuar.

Në Konferencën e Paqes në Paris më 1919, Shqipëria rrezikoi seriozisht të zhdukej si shtet. U diskutua hapur ndarja e saj si zgjidhje e pranueshme për stabilitetin rajonal. Ky plan nuk u realizua falë qëndrimit të Shteteve të Bashkuara të Amerikës dhe presidentit Woodrow Wilson, i cili në mënyrë kategorike refuzoi këto plane shkatërruese për popullin shqiptar.

Pas Luftës së Dytë Botërore, Evropa e pranoi Jugosllavinë si faktor stabiliteti. Kosova mbeti brenda saj, pa të drejta reale dhe pa vetëvendosje. Çështja shqiptare sërish u dëmtua në emër të një paqeje të rreme dhe të përkohshme.

Edhe kur shpërtheu lufta në Kosovë, reagimi ndërkombëtar erdhi vetëm atëherë kur kriza u bë kërcënim për vetë Evropën. Edhe në këtë rast, roli vendimtar iu takoi Shteteve të Bashkuara të Amerikës. Evropa nuk ishte në rol udhëheqës, por vetëm e ndoqi procesin.

Pas shpalljes së pavarësisë së Kosovës, qasja ndryshoi vetëm në formë. Njohja ishte e pjesshme dhe e kushtëzuar. Kosova nuk u trajtua si çështje e mbyllur, por si problem që duhet administruar vazhdimisht.

Duke parë këtë kronologji padrejtësish ndaj shqiptarëve, afera e emisarit për dialogun Lajçak nuk duket rastësi. Reagimi i zyrtarëve të Bashkimit Evropian për ta minimizuar këtë çështje vetëm sa e përforcon bindjen se vendimet vazhdojnë të merren pa transparencë dhe se interesat shqiptare trajtohen si të negociueshme.

Por më e keqja në gjithë këtë histori nuk është vetëm ajo që ka bërë Evropa. Më e keqja është ajo që nuk kemi bërë ne.

Duke i parë këto tendenca historike dhe idetë e përsëritura për shkatërrimin e popullit shqiptar, kjo nuk na ka shërbyer kurrë si shkollë për t’u bërë të bashkuar. Shqiptarët nuk kanë qenë kurrë plotësisht unikë në momentet vendimtare. Përkundrazi, kanë dominuar ndarjet dhe përçarjet, ndërsa pushteti dhe interesi personal janë vendosur mbi interesin e përbashkët. Për këtë arsye, nuk kemi pasur kurrë një qeveri të shpëtimit kombëtar që do të fliste me një zë dhe do ta mbronte seriozisht interesin kombëtar.

Kjo mungesë uniteti ua ka lehtësuar të tjerëve vendimmarrjen për fatin tonë. Një popull pa unitet nuk merret seriozisht dhe bëhet i lehtë për t’u manipuluar.

Unitet nuk e kemi as sot. Edhe sot jemi të ndarë dhe të polarizuar, pa një qëndrim të përbashkët për çështjet jetike, sidomos tani kur Kosova gjendet në një udhëkryq gjeopolitik dhe ekonomik. Politika vazhdon të sillet si garë pushteti dhe jo si përgjegjësi kombëtare.

Dhe duke qenë se Evropa asnjëherë gjatë historisë nuk ka qenë për interesat shqiptare, ajo që ndodh sot na bën të mendojmë se Evropa ende ka rezerva ndaj nesh.

Shkruan Avni Selmani

Që nga përfundimi i luftës e deri sot, Kosova nuk ka pasur asnjëherë politika ekonomike serioze dhe as projekte strategjike shtetërore. Nuk ka pasur plan, nuk ka pasur vizion dhe nuk ka pasur as dije të mjaftueshme se çfarë ekonomie duhet të ndërtohet. Vendimet janë marrë nga politikanë dhe jo nga ekspertë të fushave profesionale, dhe kjo është arsyeja kryesore pse ekonomia ka mbetur pa drejtim.

Resurset natyrore janë trajtuar keq ose janë lënë jashtë funksionit. Në vend që të shihen si bazë zhvillimi, janë kthyer në çështje politike ose janë shtyrë pa afat. Asnjë strategji serioze nuk është ndërtuar për t’i kthyer këto pasuri në vlerë ekonomike për shtetin dhe qytetarët.

Mungesa e industrisë është pasojë e drejtpërdrejtë e kësaj qasjeje. Pas luftës, kapacitetet prodhuese nuk u rindërtuan dhe nuk u krijua asnjë industri e re që do ta zëvendësonte atë që u shkatërrua. Nuk pati plan se çfarë strukture ekonomike po ndërtohej. Në vend të prodhimit u zgjodh rruga më e lehtë, importi, konsumi dhe remitencat. Ky nuk është zhvillim, por mbijetesë.

Dikur Kosova kishte kombinate dhe fabrika prodhuese me mijëra punëtorë. Kishte industri ndërtimi, përpunim metalesh, energjetikë dhe ndërmarrje shoqërore që mbanin gjallë ekonominë dhe punësimin. Këto struktura nuk ishin pa probleme, por krijonin prodhim, siguronin vende pune dhe përbënin bazë ekonomike. Sot pothuajse asnjëra prej tyre nuk funksionon. Nuk u modernizuan, nuk u rindërtuan dhe nuk u zëvendësuan me industri të reja. U lanë të shkatërrohen, duke e lënë vendin pa bazë prodhuese dhe pa ekonomi reale.

Privatizimi u trajtua në mënyrën më të gabuar të mundshme. U realizua pa kritere zhvillimore, pa obligime të qarta dhe pa kontroll institucional. Ndërmarrjet u shitën jo për t’u zhvilluar, por për përfitime afatshkurtra. Si pasojë u humb baza prodhuese dhe mijëra vende pune, pa ndonjë përfitim real për ekonominë.

Dështimi vazhdoi edhe në shfrytëzimin e resurseve njerëzore. Asnjëherë nuk u ndërtua një trup serioz ekspertësh që do të udhëhiqte politikat ekonomike. Ekonomia u drejtua nga politikanë që nuk e kuptojnë se si ndërtohet zhvillimi afatgjatë. Vendimet u morën pa analiza, pa dije dhe pa përgjegjësi.

Në shtetet që funksionojnë, politikat ekonomike hartohen nga ekspertët dhe zbatohen nga politika. Në Kosovë ndodh e kundërta. Politikanët vendosin, ndërsa ekspertët anashkalohen. Për këtë arsye nuk ka vazhdimësi, nuk ka rezultate dhe nuk ka zhvillim.

Sot ekonomia e Kosovës është e varur nga importi. Pa industri nuk ka punësim të qëndrueshëm dhe pa punësim nuk ka zhvillim. Kjo nuk është mungesë mundësish, por pasojë e drejtpërdrejtë e vendimeve të gabuara.

Zhvillimi ekonomik nuk vjen nga fjalimet dhe as nga ciklet zgjedhore. Ai kërkon dije, plan dhe vazhdimësi. Kosova nuk ka dështuar sepse është e vogël apo e varfër, por sepse ekonominë e ka trajtuar si mjet pushteti dhe jo si projekt shteti. Përderisa ekonomia vazhdon të trajtohet si çështje politike dhe jo profesionale, vendi do të mbetet konsumues, i varur dhe pa perspektivë zhvillimi.

Shkruan Avni Selmani

Ka një fenomen që po e shohim prej vitesh në shoqërinë tonë. Njerëz që ndryshojnë qëndrime ndaj besimit në Zot jo sepse kanë bërë një kthesë të sinqertë brenda vetes, por sepse ndryshon koha, ndryshon rrethi dhe ndryshojnë edhe regjimet. Sot e sheh dikë që flet si besimtar i devotshëm, ndërsa dikur ishte ndër ata që deklaroheshin si ateist. Kjo nuk është gjithmonë çështje feje. Shpesh është çështje interesi dhe përshtatjeje me kohën.

Me kujtohen vitet e tetëdhjeta, kur ishte në modë të ishe ateist. Shumë njerëz e shihnin fenë si diçka të kaluar dhe të mbrapambetur. Besimtarin e trajtonin si njeri të një kategorie tjetër. Nuk ishte gjithmonë bindje e vërtetë. Ishte pasojë e rrethanave dhe e ndikimit të shoqërisë.

Në atë kohë mbizotëronte filozofia marksiste dhe materializmi dialektik. Të mbroje ato teza ishte në modë dhe në përputhje me sistemin. Për shumë njerëz mosbesimi ishte mënyrë për t’u përshtatur me kohën.

Sot situata ka ndryshuar. Në shumë raste nuk është më në modë të tregohesh mosbesimtar. Më lehtë fiton vlerësim kur dukesh besimtar. Prandaj shohim të njëjtët njerëz që flasin shpesh për fenë, japin moral dhe paraqiten si të devotshëm, sikur kanë qenë gjithmonë të tillë.

Disa prej tyre e mbrojnë fenë më shumë se vetë predikuesit e saj. Bëhen sikur preken nëse dikush mendon ndryshe ose shpreh dyshim. Në atë pikë feja nuk është më bindje, por paraqitje para të tjerëve.

Problemi nuk është te besimi. Problemi nis kur besimi përdoret si mënyrë për t’u dukur më i mirë se të tjerët. Kur feja përdoret për të ngritur veten, ajo kthehet në mjet dhe jo në bindje.

Njeriu mund të ndryshojë dhe kjo është normale. Por ka raste kur nuk ndryshon njeriu, ndryshon vetëm roli. Dikur u duhej mosbesimi për t’u dukur në hap me kohën. Sot u duhet besimi për të qenë në anën e shumicës. Në të dy rastet kemi më shumë përshtatje sesa bindje.

Ai që e ka gjetur besimin me sinqeritet nuk ka nevojë të bëhet gjykatës i të tjerëve. Ai merret me veten. Ndërsa ai që e përdor besimin si modë, shpesh mbetet i njëjti njeri, vetëm me fjalë të reja.

Shoqëria jonë shpesh merret më shumë me dukjen sesa me përmbajtjen. Kur diçka përdoret vetëm për t’u dukur, ajo e humb vlerën. Ka pasur kohë kur ishte e pranueshme të flisje kundër fesë. Sot, në shumë raste, është më e pranueshme të flasësh në emër të fesë. Por as mosbesimi dhe as besimi nuk duhet të varen nga moda. Moda ndryshon sipas interesit, ndërsa bindja e vërtetë duhet të jetë e sinqertë dhe e qëndrueshme.

Në fund nuk ka rëndësi çka thua se je. Rëndësi ka çfarë njeriu je dhe si sillesh. Aty dallohen ata që kanë qëndrim të vërtetë nga ata që vetëm ndjekin modën.

Shkruan Avni Selmani

Që nga përfundimi i luftës e deri më sot, në Kosovë është folur vazhdimisht për rritje ekonomike. Çdo qeveri, në periudha të ndryshme, e ka përdorur këtë shprehje për ta paraqitur veten si të suksesshme. Por nëse e shikojmë me kujdes strukturën reale të ekonomisë së vendit, lind pyetja nëse kjo rritje ka qenë reale apo vetëm në shifra.

Buxheti i Kosovës, prej pasluftës e deri sot, është mbështetur kryesisht në tatimet e qytetarëve, në dogana dhe remitencat e bashkatdhetarëve. Remitencat kanë pasur rol jetik për mbijetesën sociale dhe për mbajtjen gjallë të konsumit, por ato nuk përfaqësojnë zhvillim ekonomik, sepse janë para të fituara jashtë vendit dhe jo vlerë e krijuar brenda Kosovës.

Ekonomia e Kosovës është ndërtuar mbi konsum dhe import, jo mbi prodhim. Doganat janë shndërruar në një nga burimet kryesore të të hyrave shtetërore, duke krijuar një paradoks të vazhdueshëm ku shteti përfiton nga importi, ndërsa prodhimi vendor mbetet i dobët dhe i pazhvilluar. Sot, rreth 85 përqind e mallrave që konsumohen në Kosovë janë importe, ndërsa vetëm rreth 15 përqind janë eksporte, çka tregon qartë mungesën e një baze prodhuese dhe pamundësinë për të folur për rritje ekonomike reale.

Një pjesë e asaj që është paraqitur si rritje ekonomike në vitet e pasluftës lidhet edhe me procesin e privatizimit. Të hyrat nga privatizimi janë paraqitur si rritje ekonomike, edhe pse në thelb kanë qenë shitje e pasurisë shoqërore dhe për këtë arsye nuk mund të llogariten si rritje ekonomike reale. Në shumë raste, privatizimi nuk ka sjellë zhvillim, por shuarje të kapaciteteve prodhuese që ekzistonin më herët.

Nga periudha e pasluftës deri më sot, ekonomia jonë është mbështetur edhe në ndihma dhe projekte të huaja. Varësia nga ndihmat dhe projektet e huaja ka krijuar përshtypjen e zhvillimit, por pa ndërtuar kapacitete të qëndrueshme prodhuese dhe për këtë arsye nuk mund të quhet rritje ekonomike. Këto fonde kanë ndihmuar rimëkëmbjen afatshkurtër, por nuk janë shndërruar në bazë zhvillimi afatgjatë.

Sektori publik ka qenë për shumë vite punëdhënësi kryesor, duke ofruar një stabilitet të përkohshëm social, por pa krijuar vlerë të re ekonomike. Edhe ndërtimtaria ka dhënë pamje të zhvillimit, por kryesisht përmes banesave të financuara nga remitencat dhe kredia, jo përmes investimeve prodhuese apo industriale që do të krijonin ekonomi të qëndrueshme.

Situata është rënduar edhe më shumë në vitet e fundit për shkak të inflacionit të lartë. Kriza globale si pandemia, lufta në Ukrainë dhe rritja e çmimeve të energjisë dhe ushqimit kanë ndikuar drejtpërdrejt në jetën e qytetarëve. Në këto kushte, rritja e buxhetit dhe e qarkullimit financiar nuk ka sjellë përmirësim real të mirëqenies, por vetëm rritje të shifrave nominale.

Ajo që është quajtur rritje ekonomike ka qenë shpesh statistikë në ajër, e fryrë nga inflacioni, importi, privatizimi dhe ndihmat e jashtme, jo rezultat i prodhimit vendor, investimeve strategjike dhe eksporteve. Ekonomia është matur me arkën e shtetit dhe jo me jetën e qytetarit.

Prandaj, nëse i qëndrojmë realitetit, Kosova pas luftës nuk ka përjetuar rritje ekonomike të mirëfilltë. Ka pasur ekonomi mbijetese, të mbështetur në konsum, remitenca, import dhe sektor publik. Pa prodhim vendor, pa industri dhe pa një strategji afatgjate zhvillimi, termi rritje ekonomike mbetet më shumë retorikë sesa realitet.

Vetëm duke e pranuar këtë gjendje, mund të hapet një debat i ndershëm për të ardhmen ekonomike të vendit dhe për nevojën e një modeli që krijon punë, prodhim dhe mirëqenie reale për qytetarët.

Shkruan Avni Selmani

Mediat kanë pasur gjithmonë rol të rëndësishëm dhe vendimtar në formimin e opinionit publik. Ajo që është thënë në media, është pranuar si e vërtetë. Dikur mjaftonte një version i vetëm në televizion që publiku ta merrte si të vërtetë. Por zgjedhjet e fundit ngritën një pyetje të thjeshtë: a kanë ndryshuar rregullat e lojës dhe a ka ndryshuar edhe ndikimi i mediave.

Ajo që u duk gjatë kësaj periudhe ishte se një numër i madh mediash po silleshin më shumë si të njëanshme, sesa si burim informacioni. Për një pjesë të madhe të publikut, kjo qasje la përshtypjen e një fushate mediatike dhe jo të informimit të drejt.

Debatet dhe emisionet televizive nuk sollën asgjë të re. I njëjti rreth analistësh dhe të njëjtat qëndrime u përsëritën nga një studio në tjetrën. Ajo që u tha nëpër studio nuk u mor më seriozisht dhe u kthye në kundërefekt. Kjo u pa edhe në rezultatin zgjedhor dhe në fitoren bindëse të partisë në pushtet.

Qytetari sot nuk e merr më informacionin vetëm nga televizori. Ai ka rrjete sociale, burime të ndryshme dhe e krijon vetë përshtypjen se çfarë po ndodh. Prandaj nuk ndikohet lehtë nga një rrjedhë e vetme mendimi, sado e fortë të duket në studio. Sidomos kur për vite të tëra shfaqen të njëjtat fytyra dhe publiku i njeh tashmë. Në shumë raste, sapo moderatori bën pyetjen, qytetarët e dinë çfarë do të thotë analisti edhe pa folur fare. Kjo e ul ndikimin dhe e bën debatin të parashikueshëm.

Në këtë klimë, ndikimi i mediave nuk matet më me imponim mediatik, por me besim. Dhe besimi është dobësuar pikërisht aty ku media humb qëndrimin e drejtë dhe bëhet e njëanshme. Kur publiku e ndien që po i imponohet një qëndrim, ai reagon duke e refuzuar.

Prandaj edhe rezultati i zgjedhjeve doli ndryshe nga ajo që pritej nga shumë studio. Kjo tregoi se qytetarët nuk reagojnë automatikisht ndaj asaj që u serviret, por e filtrojnë vetë, e krahasojnë dhe vendosin sipas perceptimit të tyre.

Pavarësisht kritikave dhe gjithë spektaklit mediatik, prap partia fituese doli ajo që u kritikua më shumë. Këtu mund të nxjerrim përfundimin pse ndodhi kjo. A është se mediat kanë humbur besimin, apo se nga kritika e tepërt qytetarët u irrituan. Në të dy rastet, kjo tregon se ndikimi mediatik nuk funksionon më si dikur.

Mediat i lanë anash problemet dhe hallet e qytetarëve. Shpesh u fol më shumë për përplasjet politike sesa për jetën e përditshme të qytetarëve. Kjo krijoi pakënaqësi, sepse ajo që flitej në studio nuk përputhej me realitetin.

Kritika ndaj pushtetit është e domosdoshme, kur është e bazuar në fakte. Por problemi lind kur ajo teprohet dhe kthehet në sulm të vazhdueshëm. Atëherë nuk bind më dhe shpesh prodhon efekt të kundërt.

Zgjedhjet e fundit e nxorën në pah këtë fenomen. Ndikimi i mediave varet nga besimi. Kur ky besim humbet, humbet edhe ndikimi. Dhe në fund, qytetarët vendosin vetë.

Shkruan Avni Selmani

Pas 26 vitesh nga përfundimi i luftës dhe më shumë se një dekade e gjysmë shtetësi, për herë të parë në Kosovë një parti politike fiton mbi 50 përqind të votave. Ky fakt është demokratik, pasi zgjedhjet kanë qenë të lira dhe të drejta, por nuk është i zakonshëm për një shoqëri që pretendon pluralizëm politik dhe për këtë arsye duhet kuptuar siç është.

Pyetja kryesore nuk është pse kjo parti fitoi mbi 50 përqind të votave, por çfarë e çoi shoqërinë deri në këtë pikë. A kemi të bëjmë me një besim të madh qytetar apo me një zhgënjim të thellë të grumbulluar ndër vite. Sepse një shumicë e tillë nuk lind nga entuziazmi, por nga lodhja qytetare dhe mungesa e alternativave politike.

Zgjedhjet nuk u fituan sepse u bind shumica e qytetarëve me ide të reja apo me një program të jashtëzakonshëm. Ato u fituan sepse për vite me radhë u krijua pakënaqësi e thellë ndaj partive që kanë qeverisur më parë. Korrupsioni, keqmenaxhimi, mungesa e përgjegjësisë dhe përsëritja e të njëjtëve emra në poste e shtynë qytetarin drejt një vote ndëshkuese. Në këtë kuptim, fitorja ishte pasojë e pakënaqësisë së akumuluar ndër vite, më shumë sesa miratim i gjendjes aktuale.

Nëse pas kësaj fitoreje nuk reformohet një opozitë e re, serioze dhe e ndershme, me figura të reja dhe jo me ata që e krijuan këtë pakënaqësi dhe këtë zemërim te qytetarët, dhe nëse shoqëria civile vazhdon të heshtë, problemi nuk do të jetë më partia fituese, por mungesa e një alternative politike të besueshme. Atëherë ky 50 përqindësh nuk do të mbahet mend si shpresë, por si paralajmërim që nuk u mor seriozisht.

Për të ndryshuar këtë gjendje, partitë opozitare duhet të bëjnë reforma të thella, të dalin nga inatet personale dhe të jenë bashkëpunuese, sidomos kur është në pyetje interesi kombëtar. Ato duhet të ndërtohen mbi ide konkrete, figura të reja dhe seriozitet politik, jo mbi të njëjtat fytyra që e kanë krijuar këtë pakënaqësi. Prandaj ky rezultat nuk duhet as festuar dhe as demonizuar, por kuptuar si sinjal i qartë për ndryshim në mënyrën se si ndërtohet shteti dhe si funksionon demokracia.

Në fund, problemi nuk është se një parti fitoi mbi 50 përqind të votave, por sepse konkurrenca politike ishte e dobët. Në mungesë të alternativave reale dhe të një opozite të besueshme, rezultati i zgjedhjeve flet më shumë për gjendjen e sistemit politik sesa për suksesin e një subjekti të vetëm. Në këtë udhëkryq gjeopolitik dhe ekonomik, vazhdimi i të njëjtës mënyrë veprimi nga klasa politike nuk është më opsion, por rrezik për të ardhmen e vendit.

Shkruan Avni Selmani

Pas përfundimit të procesit zgjedhor, Kosovës i takon urimi për mënyrën se si u zhvilluan zgjedhjet dhe për nivelin e lartë të kulturës zgjedhore të treguar nga qytetarët, çka tregon një pjekuri demokratike që duhet vlerësuar dhe ruajtur edhe në të ardhmen.

Tani pritet që institucionet të formohen sa më shpejt, sepse vendi ka nevojë urgjente për stabilitet institucional dhe vendimmarrje funksionale. Përtej retorikës zgjedhore, pritshmëria kryesore është që qeverisja e ardhshme të përballet seriozisht me sfidat reale të zhvillimit të vendit, ato që prekin drejtpërdrejt jetën e qytetarëve. Në këtë mandat, i gjithë fokusi dhe përgjegjësia bien mbi institucionet e reja, të cilat gjatë fushatës kërkuan besimin për të qeverisur vendin e vetme dhe tani duhet ta dëshmojnë këtë në praktikë.

Në këtë drejtim, ekonomia mbetet problemi më i madh dhe më urgjent. Pas më shumë se dy dekada stagnimi, pritet që të fillojë rimëkëmbja reale e sektorëve kyç, duke nisur nga minierat dhe resurset natyrore. Veçanërisht Trepça, e cila për dekada është trajtuar më shumë si simbol politik sesa si potencial ekonomik, duhet të dalë nga kjo gjendje.

Energjitika është një tjetër fushë kritike që kërkon zgjidhje të menjëhershme dhe të qëndrueshme. Teknologjia e vjetruar, kapacitetet e pamjaftueshme, mungesa e investimeve të reja dhe humbjet e mëdha në sistem e mbajnë vendin në pasiguri energjetike.

Gjendja në shëndetësi vazhdon të jetë shqetësuese. Sistemi shëndetësor është i dobët, qytetarët janë pa sigurim shëndetësor, ka mungesë të pajisjeve dhe shërbimeve bazë, duke i detyruar ata të paguajnë nga xhepi ose të kërkojnë shërim jashtë vendit.

Arsimi mbetet një nga problemet më serioze afatgjata. Rezultatet ndërkombëtare të testit PISA tregojnë qartë se sistemi arsimor nuk po prodhon dije dhe aftësi të lidhura me tregun e punës. Pa reformë reale në arsim, çdo zhvillim ekonomik mbetet i brishtë.

Politika e jashtme duhet të jetë po ashtu prioritet strategjik i qeverisë së re, veçanërisht procesi i integrimeve në Bashkimin Evropian dhe në institucionet e tjera ndërkombëtare, si dhe dialogu me Serbinë, i cili duhet të udhëhiqet me qartësi politike, transparencë dhe në përputhje me interesin shtetëror.

Sundimi i ligjit duhet të jetë një nga prioritetet kryesore të kësaj qeverie. Pa drejtësi funksionale, pa institucione të pavarura dhe pa luftë reale kundër korrupsionit, asnjë reformë ekonomike nuk mund të japë rezultat. Pa ligj të barabartë për të gjithë, zhvillimi mbetet vetëm në letër.

Duhet thënë qartë se një ekonomi si kjo e jona nuk rimëkëmbet me retorikë politike dhe as vetëm nga politikanët. Rimëkëmbja kërkon punë serioze, ekspertizë profesionale, plane afatgjata të hartuara nga ekspertë kombëtarë dhe, pse jo, edhe ndërkombëtarë, si dhe politika ekonomike të bazuara në ekspertizë reale. Nëse kjo legjislaturë nuk arrin ta kuptojë këtë, zhgënjimi do të thellohet edhe më shumë dhe nuk ka më hapësirë për justifikime.

Shpresa mbetet që kjo legjislaturë të fillojë realisht ta rimëkëmbë vendin, jo me fjalë, por me veprime konkrete. Sepse kjo mund të jetë një nga mundësitë e fundit për ta nxjerrë Kosovën nga cikli i stagnimit dhe për ta rikthyer besimin e qytetarëve në institucionet e vendit.

Shkruan Avni Selmani

Në këto ditë fushate pamë gjithçka përveç një debati serioz për të ardhmen e vendit. Premtime pa mbulesë, populizëm, akuza të ndërsjella dhe rikthim të vazhdueshëm te e kaluara. Secila parti nxori në pah disa “suksese” të dikurshme njëra thotë se e ka çliruar vendin, tjetra se e ka formuar ushtrinë, një tjetër se e ka çliruar Mitrovicën. Këto pohime përsëriten prej vitesh dhe përdoren si argument kryesor për të kërkuar votën, pa ofruar ndonjë program afatgjatë dhe të mirëfilltë ekonomik dhe pa asnjë ndjenjë përgjegjësie për gjendjen aktuale të vendit.

Problemi është se politika nuk mund të jetojë pafundësisht nga e kaluara. Statistikat për gjendjen reale në Kosovë tregojnë një pamje krejt tjetër nga ajo që serviret në fushata. Kosova vazhdon të jetë vendi më i varfër në Evropë. Në arsim, rezultatet e testit PISA e rendisin Kosovën në fund të listës. Në korrupsion dhe sundim të ligjit, besimi në institucione mbetet i ulët dhe problemet janë të vazhdueshme. Ndërkohë, një pjesë e madhe e popullsisë jeton jashtë vendit, duke e bërë Kosovën një rast ekstrem në Evropë për ikjen e të rinjve dhe migrimin masiv. Përballë kësaj situate alarmante, nuk shihet ndonjë shqetësim serioz as te klasa politike, por fatkeqësisht as te qytetarët.

Në këtë realitet, programet zgjedhore do të duhej të ofronin zgjidhje të qarta dhe të realizueshme. Por gjatë fushatës nuk pamë plane serioze që tregojnë se si Kosova mund të ketë zhvillim të qëndrueshëm ekonomik. Nuk pamë ndonjë program për vënien në funksion të resurseve ekonomike, veçanërisht të minierave, as ndonjë qasje të qartë për nxitjen e investimeve të huaja apo për krijimin e një klime të besueshme për biznes. Nuk pamë ide konkrete për prodhimin vendor, për hapjen e vendeve të reja të punës, për mbështetjen reale të bizneseve apo për përmirësimin e mirëqenies së qytetarëve. Në vend të kësaj, pamë vetëm garë se kush flet më shumë për të kaluarën dhe kush e përdor atë si mburojë politike.

Debati po kthehet vazhdimisht te e kaluara dhe jo te zgjidhjet për të ardhmen. Pyetja mbetet e thjeshtë a po votojmë për atë që ishte dikur, apo për atë që duhet të bëhet sot. Nëse vazhdojmë të votojmë pa kërkuar llogari, atëherë nuk po zgjedhim ndryshim, por po e pranojmë këtë gjendje. A.S

Shkruan Avni Selmani

Në politikën kosovare, dështimet dhe keqpërdorimet nuk kanë kosto. Merren vendime të gabuara, thyhen premtime, bllokohen institucione, shkelet Kushtetuta, por askush nuk mban përgjegjësi. Nuk ka dorëheqje, nuk ka llogaridhënie dhe nuk ka pasoja reale. Gjithçka vazhdon sikur asgjë të mos ketë ndodhur.

Kjo ndodh sepse politika është ndërtuar për të mbrojtur veten, jo interesin publik. Gabimi relativizohet, arsyetohet ose zhvendoset te dikush tjetër. Faji nuk pranohet kurrë. Gjithmonë gjendet një arsyetim, një armik i jashtëm ose një rrethanë që shërben si alibi.

Prej shpalljes së pavarësisë kemi pasur shumë dështime politike dhe ekonomike. Në aspektin politik janë nënshkruar marrëveshje ndërkombëtare të dëmshme për Kosovën dhe nuk kemi arritur të ndërtojmë institucione të qëndrueshme. Korrupsioni, si një nga format më të rënda të keqpërdorimit të pushtetit, është shndërruar në një problem të vazhdueshëm dhe ka dobësuar funksionimin e institucioneve. Në aspektin ekonomik, Kosova është zyrtarisht shteti më i varfër në Evropë. Prej çlirimit deri më sot nuk kemi as edhe një projekt strategjik shtetëror. Kosova ka pasur kapacitet prodhues, por e ka humbur atë jo sepse ishte e pamundur, por sepse nuk u ndërtua asnjë model i ri pas luftës. Shumë resurse natyrore nuk janë vënë në funksion, edhe pse do të kishin ndikuar drejtpërdrejt në zhvillimin e vendit dhe në mirëqenien e qytetarëve. Si rezultat i këtij dështimi, sot kemi një ekonomi ku rreth 85 për qind e tregut mbështetet në importe. Nga e gjithë kjo, askush nuk ka mbajtur përgjegjësi, të paktën morale.

Por kjo gjendje nuk është vetëm përgjegjësi e klasës politike. Përgjegjësi kanë edhe qytetarët, të cilët janë thellësisht të ndarë në mes të “tonëve” dhe “atyre”. Secili mbron një lider ose një parti, pavarësisht veprimeve të saj. Këto rrethana krijojnë një shoqëri që nuk kërkon llogari. Në mungesë përgjegjësie, politika vazhdon njësoj dhe dështimet institucionalizohen.

Përderisa qytetarët i lejojnë këto dukuri dhe nuk sanksionojnë çdo veprim të klasës politike, dështimet do të vazhdojnë dhe shteti do të mbetet jofunksional.A.S

Shkruan Avni Selmani

Politika në Kosovë çdo ditë e më shumë po ngjan me një reality show. Nuk shihen ide, plane, vizion apo vendime serioze. Shihen përplasje, deklarata të ashpra, intriga dhe sjellje të menduara për të tërhequr vëmendje. Vendimet nuk merren sipas interesit të shtetit, por sipas reagimit të publikut. Politikanët sillen si lojtarë që garojnë kush e mban vëmendjen më gjatë.

Me trendin e “Big Brother”-it, djemtë e mirë, njerëzit me kulturë dhe me klas, largohen të parët. Ata që kanë integritet nuk hyjnë në skena të ulëta, nuk përfshihen në provokime, nuk e ulin veten dhe nuk futen në lojëra të pakuptimta. Ata nuk rrinë gjatë, sepse nuk pranojnë të bëhen pjesë e mentalitetit të “personazhit”.

Lojën e vazhdojnë vetëm ata që janë gati të bëjnë gjithçka për vëmendje. Sjelljet provokuese, akuzat e kota, thashethemet dhe manipulimet pranohen vetëm për të qëndruar në skenë. Këto janë rregullat e lojës Big Brother. Mbeten brenda ata që krijojnë konflikt, intriga dhe ofendime, jo ata që sjellin vlerë, dhe e gjithë kjo justifikohet me fjalinë “kjo është lojë”.

E njëjta gjë po ndodh edhe në politikë. Akademikët, profesionistët dhe ekspertët e vërtetë nuk janë pjesë e jetës politike. Ata nuk mund të jenë pjesë e kësaj forme të ulët të lojës, sepse politika nuk kërkon dije dhe as përvojë. Politika kërkon të jesh i zhurmshëm. Kërkon njerëz që u binden urdhrave, jo mendim të lirë. Prandaj vendin e tyre e zënë njerëz pa përgatitje, pa vizion dhe pa aftësi, por me ambicie për pushtet dhe nevojë për t’u dukur.

Kjo nuk është politikë. Është spektakël. Dhe spektakli nuk ndërton institucione. Nuk sjell stabilitet. Nuk sjell zhvillim. Vetëm e lodh vendin dhe e mban peng.

Në politikë, prime time-i është çdo mbrëmje në studio televizive. Aty bëhet nami. Politikanë, analistë dhe militantë mblidhen për të bërë spektakël, jo për të diskutuar. Nuk ka rregulla, ka ofendime. Nuk ka respekt. Secili flet për kamerën, jo për temën. Konflikti nxitet qëllimisht, sepse tensioni mban publikun. Si në reality show, edhe këtu fiton ai që është më i zhurmshëm. Politika e ditës nuk bëhet në institucione, por në oraret e shikueshmërisë së lartë.

Deri sa politika vazhdon të sillet si spektakël, vendi nuk do të ecë përpara. Kosovës i duhen njerëz që punojnë dhe marrin vendime, jo figura që kërkojnë skena dhe vëmendje. I duhen institucione të forta, jo personazhe që vijnë e ikin. A.S

Shkruan Avni Selmani

Dikur Trepça ishte krenaria dhe ndërmarrja më e fuqishme industriale e Kosovës, një emër i madh në tregjet botërore të plumbit, zinkut dhe mineraleve të tjera. Si emër ka qenë më i njohur se vetë Kosova. Në kohën kur Kosova nuk ishte shtet, Trepça ishte garancia e vetme se ky vend mund të bëhej shtet me ekonomi të qëndrueshme. Trepça ka pasur miniera të fuqishme, flotacione, uzina, kapacitete të mëdha shkrirjeje, laboratorë modernë për kohën, mijëra punëtorë të kualifikuar dhe një rrjet të tërë prodhimi që e lidhte industrinë nëntokësore me tregjet ndërkombëtare. Për gjysmë shekulli, çdo zhvillim ekonomik i Kosovës dhe i ish-federatës ka kaluar përmes Trepçës.

Pas luftës, kur Kosova duhej ta kishte kthyer këtë pasuri në motor të zhvillimit, ndodhi e kundërta. Trepça nuk u trajtua si projekt shtetëror. Politika mori vendime pa dije, pa ekspertizë dhe pa vizion. Teknologjia mbeti e vjetruar, ndërmarrja u fut në rënie të pandalshme dhe asnjë qeveri nuk e pa të nevojshme të ndërtojë një plan afatgjatë. Me vite, Trepça u la të rrënohej me vetëdije.

Ndërhyrjet politike e ndalën zhvillimin. Kuadrot profesionale u larguan dhe u zëvendësuan me njerëz partie që nuk kishin as dije profesionale, as përgjegjësi morale. Sot prodhimi është simbolik, fitimi nuk ekziston dhe Trepça mbahet gjallë vetëm nga buxheti i shtetit, një ironi për një pasuri që dikur e mbante shtetin.

Edhe më e rëndë është se Trepça nuk ka qenë kurrë pjesë serioze e programeve politike. Asnjë parti nuk ka ofruar plan. Në studio televizive nuk është as temë. Në fjalimet politike nuk përmendet as me emër. Kjo heshtje nuk është rastësi, është mbrojtje. Sepse askush nuk do t’i marrë përsipër dështimet.

Kur kritikohet zhvillimi ekonomik, politika menjëherë fshihet pas meritave të vjetra. Njëra thotë se e ka çliruar vendin, tjetra se e ka bërë ushtrinë, tjetra se ka çliruar Mitrovicën. Por asnjë prej këtyre nuk ka lidhje me zhvillimin ekonomik. Ne po flasim për menaxhim, për përgjegjësi dhe për faktin se Trepça është lënë të zhduket. Për këtë, asnjëra palë nuk ka asnjë përgjigje.

Asnjë qeveri nuk ka dhënë analizë profesionale për gjendjen e Trepçës. Nuk ka raport për humbjet, nuk ka plan për të ardhmen dhe nuk ka asnjë përgjegjës të identifikuar. Rënia e Trepçës nuk është gabim teknik. Është dështim politik.

Fenomeni Trepça është pasqyra më e dhimbshme e shtetit. Dikur, pa shtet, Trepça ishte shpresa e vetme se Kosova mund të zhvillohej. Sot, me shtet, Trepça është dëshmia më e qartë se politika nuk ka ditur dhe nuk ka dashur të menaxhojë pasurinë e vendit. Pasuritë nëntokësore janë ende aty. Ajo që ka munguar ka qenë përgjegjësia.

Trepça nuk ka dështuar vetë. E ka dështuar politika. Dhe derisa kjo të mos pranohet hapur, Kosova do të vazhdojë t’i humbasë pasuritë e saj një nga një. Ky është shkaku pse vendi nuk po zhvillohet. A.S

Shkruan Avni Selmani

Një pjesë e madhe e shqiptarëve krijojnë një lidhje të fortë emocionale me liderët politikë, duke i parë si shpëtimtarë dhe të pazëvendësueshëm. Ata nuk janë më thjesht politikanë, por idhuj, figura të shenjta që nuk duhet të kritikohen. Kjo ndodh sepse për dekada me radhë pushteti ka qenë gjithmonë në dorën e një njeriu të vetëm, dhe politika është udhëhequr më shumë nga emocionet sesa nga arsyeja.

Në këtë mentalitet, liderët trajtohen si të pagabueshëm. Edhe kur marrin vendime të gabuara, gjithmonë gjendet një arsye për t’i arsyetuar: “fajin e kanë ata para nesh”, “ndërkombëtarët nuk na lejuan” ose “kushtet nuk ishin të favorshme”. Askush nuk mban përgjegjësi, dhe televizioni e portalet e lidhura me partitë e forcojnë këtë imazh duke e kthyer politikën në një spektakël tifozësh.

Është e çuditshme që shumica e qytetarëve nuk u kushtojnë rëndësi temave me interes kombëtar, përveç kur lidhen me ndonjë lider politik. Sapo përfshihet një lider, debati merr vëmendje, mediat e bëjnë kryelajm dhe gjithçka përqendrohet te personi, jo te problemi.

Ky fenomen nuk ndodh në vendet e zhvilluara, sepse atje liderët nuk konsiderohen të paprekshëm. Ata zgjidhen për të shërbyer dhe çdo vendim i tyre kalon nëpërmjet institucioneve dhe opinionit publik. Në vende ku funksionojnë drejtësia dhe transparenca, liderët nuk janë mbi qytetarët, por para tyre, me përgjegjësi të qartë. Pikërisht sepse ekziston kontroll demokratik dhe llogaridhënie, qytetarët nuk ndiejnë nevojë të idealizojnë askënd. Atje, votuesit zgjedhin me arsye, jo me emocione.

Te ne, politika është më shumë për njerëzit sesa për idetë. Shumë votues nuk analizojnë programet apo vendimet e liderëve, mjafton që ai të jetë “i tyre”.

Për aq kohë sa ne nuk e kuptojmë që liderët dhe klasa politike janë shërbyesit tanë, e jo e kundërta, nuk do të kemi qeverisje të mirëfilltë, as zhvillim të qëndrueshëm. Derisa qytetari të mos e kërkojë llogarinë dhe ta shohë pushtetin si përgjegjësi e jo si privilegj, do të vazhdojmë të jetojmë në një sistem ku individi është mbi ligjin, dhe populli mbetet spektator në vend të jetë zëri që vendos. Sepse në të kundërtën, ne do ta zgjedhim liderin jo për të na përfaqësuar, por për të na sunduar.

Shkruan Avni Selmani

Në politikën e Kosovës rrallë ndodh që një figurë të kthehet në dukuri. Albin Kurti është një prej tyre. Për një pjesë të qytetarëve ai është njeriu që solli shpresë dhe foli qartë për padrejtësitë që shumë njerëz i kanë përjetuar ndër vite. Për të tjerët është nxitës i përçarjeve dhe burim tensioni. Kjo ndarje tregon se këtu nuk kemi të bëjmë vetëm me një kryeministër, por me një fenomen që flet për gjendjen e shoqërisë sonë.

Fenomeni Kurti nuk mund të kuptohet pa e parë zhgënjimin e qytetarëve ndaj politikave të vjetra. Ka një brez të tërë që është rritur me ndjenjën se politika nuk i ka mbajtur premtimet. Në këtë boshllëk ai u pa si dikush që i sfidoi politikat e vjetra dhe e tha hapur atë që qytetarët e zakonshëm ia thonin njëri-tjetrit prej vitesh. Kjo e bëri figurën e tij më të madhe se vetë roli që mban.

Nga ana tjetër, kundërshtarët e tij e shohin si rrezik për rrugën që ata besojnë se duhet ndjekur. Për ta, ai bie ndesh me interesat dhe bindjet e tyre, prandaj dhe bëhet shënjestër e çdo debati. Kjo tregon sa lehtë i ndërtojmë diskutimet mbi njerëz dhe jo mbi ide.

Një pjesë e këtij fenomeni lidhet me pritjet që shoqëria ua vë individëve. Ne shpesh presim që një njeri të bëjë punën që duhet bërë nga institucione të tëra. Në këtë mënyrë, i ngrisim figurat shpejt dhe po aq shpejt i rrëzojmë. Kjo formë e fenomeneve është përsëritur shpesh gjatë historisë, sa herë që një shoqëri nuk ka pasur vizion për të ndërtuar vendin dhe ka kërkuar shpëtimin te një individ.
Nëse e shohim me kujdes, fenomeni Kurti tregon më shumë për Kosovën se për vetë Kurtin. Tregon një vend që ende kërkon ekuilibrin mes asaj që dëshiron dhe asaj që mund të bëjë. Tregon një shoqëri që pret shumë nga politika, por zhgënjehet shpejt. Tregon një popull që kërkon ndryshim, por e humb energjinë duke u ndarë mes vete.

Në fund, problemi nuk është një njeri. Problemi jemi ne si shoqëri që duam ndryshim, por nuk e ndërtojmë. Pa institucione të forta dhe pa një vetëdije kombëtare, çdo figurë politike do të na duket si zgjidhje. Derisa të zhgënjehemi përsëri. Dhe derisa të kuptojmë se një vend nuk mbahet nga një individ, por nga puna që bën vetë shoqëria për veten. A.S

Shkruan Avni Selmani

Në këto zgjedhje, dhe jo vetëm, u pa më qartë se kurrë se mediat në Kosovë nuk e tregojnë më realitetin, por janë kthyer në zëdhënëse të interesave politike. Portalet dhe studiot televizive janë ndarë ashiqare në grupe, në mbrojtës dhe sulmues të caktuar. Dhe më e rënda, këtë e bëjnë hapur. Kur një gazetare në studio televizive e thotë hapur se është shumë e rëndësishme që filan lideri “mos me fitu”, ndërsa moderatori qesh, atëherë gazetaria nuk është më profesion, por shërbim i interesave të dikujt.

Nëpër studiot televizive trajtohen tema të ndryshme dhe për secilën temë do të duhej të thirreshin profesionistë të fushave përkatëse. Kjo do ta bënte debatimin më të ndershëm dhe më të dobishëm. Por tek ne ndodh e kundërta. Çdo studio e ka ekipin e vet të njëjtë, gazetarë të fshehur nën petkun e “analistit”, që flasin për çdo temë, pa marrë parasysh se çka diskutohet. Ata janë aty për të gjitha problemet e qytetarëve. Ata akuzojnë, gjykojnë dhe vendosin kush ka të drejtë e kush jo. Nuk ka fushë që nuk e njohin. Ata dinë çfarë ka bërë gabim presidenti amerikan, çka ka në mendje kryeministri, çka do të ndodhë me çmimin e naftës dhe pse e ke tensionin e ulët. Dhe kur u shterrën fjalët për politikë, e banalizojnë bisedën me humor. Sepse në studio edhe humori është kthyer në pjesë të skenarit, jo të debatit.

Si rezultat i këtyre parregullsive, Kosova ka rënë në indeksin e lirisë së mediave. Dikur censura bëhej nga shteti, sot mediat e bëjnë vetë. Ato nuk i pengon askush. Problemi nuk është presioni i jashtëm, por interesat që u shërbejnë. Nuk i ndalon sistemi, ato vetë pranojnë të janë në shërbim të dikujt. Prandaj problemi nuk është politika, por mediat që punojnë kundër lirisë së tyre. Në këtë gjendje, mediat janë bërë problemi i vetvetes.

Në këtë situatë lind pyetja, pse nuk reagon Këshilli I Pavarur I Mediave ? Cili është roli i tij kur shkeljet ndodhin çdo ditë dhe askush nuk reagon? Heshtja e tij vetëm sa e thellon krizën. Gazetaria gjithmonë ka nevojë për reagim të brendshëm, për përgjegjësi dhe për të vërtetën.

Në këtë kaos politik e social dhe në gjithë problemet me të cilat përballemi si shoqëri, mediat do të duhej të ishin lidhja mes institucioneve dhe qytetarëve. Por në praktikë po ndodh e kundërta, mediat janë bërë një nga shkaktarët kryesorë të këtij kaosi që nuk po merr fund. A.S

Shkruan Avni Selmani

Gjatë historisë, shqiptarët janë bashkuar në momentet më të vështira, kur kanë qenë pa shtet, pa mbrojtje dhe pa aleatë. Kur rrezikohej ekzistenca, të gjithë bashkoheshin. Sot, ndonëse jetojmë në paqe dhe me liri, jemi më të ndarë se kurrë. Nuk janë më kufijtë që na ndajnë, por interesat politike, egoja, inatet personale të liderëve dhe mungesa e përgjegjësisë.

Prej më shumë se një shekulli, shqiptarët kanë folur për bashkim, por asnjëherë nuk kanë arritur ta bëjnë realitet. Një ide që dikur i frymëzonte shqiptarët, me kalimin e viteve është kthyer në temë që përdoret vetëm kur u leverdis politikanëve.

Në fillim të shekullit të kaluar, pritjet për lirinë dhe bashkimin e shqiptarëve ishin të mëdha. Por padrejtësitë dhe ndarja e viseve shqiptare nga shteti am, e vendosur nga fuqitë e mëdha pas vitit 1913, i lanë jashtë kufijve të Shqipërisë më shumë se gjysmën e trojeve shqiptare. U besua se kjo ndarje do të ishte e përkohshme dhe se bashkimi do të ndodhte natyrshëm, sapo rrethanat politike ta lejonin. Por ngjarjet që pasuan treguan të kundërtën. Në vend të afrimit, u krijuan ndarje të reja që më vonë u thelluan me kalimin e viteve. Shqiptarët mbetën për dekada të ndarë në shtete të ndryshme, me të njëjtin gjak e me fat të ndryshëm.

Pas viteve ’90 dhe pas shpalljes së pavarësisë së Kosovës, shumëkush priste që ndarja politike të zëvendësohej me bashkëpunim të vërtetë mes dy shteteve. Në fillim pati lëvizje që krijuan shpresë, por ishin më shumë populizëm se vullnet real. Vizita, deklarata dhe marrëveshje që ishin vetëm simbolike. Me kalimin e kohës, gjithçka u shua. Sot nuk kemi as bashkëpunim, as komunikim. Dy qeveri shqiptare që sillen si të huaja mes vete. Nuk ka më vizita zyrtare, nuk ka as përpjekje për koordinim. Në konferenca ndërkombëtare, udhëheqësit tanë shmangin njëri-tjetrin sikur të ishin armiq. Kjo sjellje është turpëruese për një komb që flet për bashkim. Është absurde që shqiptarët të kenë më shumë liri se kurrë, ndërsa ata që i përfaqësojnë nuk arrijnë as të flasin me njëri-tjetrin.

Në këtë gjendje, ideja e bashkimit është zbehur jo nga populli, por nga politikanët. Shqiptarët e zakonshëm ndihen ende të afërt, ndërsa udhëheqësit e tyre sillen si rivalë të huaj. Asnjë shtet nuk mund të ecë përpara kur mungon komunikimi, e aq më pak dy shtete që flasin për një komb të përbashkët.

Bashkimi nuk është më çështje ëndrrash, por përgjegjësi. Udhëheqësit e të dy shteteve duhet të lënë mënjanë inatet, interesat personale dhe garat për pushtet. Duhet të ulen, të flasin dhe të punojnë për atë që i bashkon shqiptarët, jo për atë që i ndan.

Koha nuk duron më as arsyetime, as lojëra politike. Askush nuk ka të drejtë ta përdorë çështjen kombëtare për ego apo për përfitim personal. Ajo nuk është pronë e askujt. Shqiptarët presin udhëheqës që veprojnë me përgjegjësi, jo që flasin për kamera. Bashkimi kërkon reflektim, ndershmëri dhe guxim për të bashkuar, jo për të ndarë. A.S

Shkruan Avni Selmani

Pas realizimit të ëndrrës shekullore për të pasur shtetin tonë, shumëkush besoi se më në fund do të jetonim të barabartë, të sigurt, të përfaqësuar. Një vend ku drejtësia do të ishte themel i shtetit. Një vend për të gjithë, për një shtet të drejtë.

Por realiteti doli ndryshe. Klasa politike e ktheu shtetin në mjet pazari, që shikohet vetëm me syrin e interesit personal dhe të grupit që e përfaqëson. Kur nuk u ecin marrëveshjet, krijojnë krizë të qëllimshme dhe e mbajnë të bllokuar shtetin për hesapet e tyre.

Ata veprojnë pa parime, pa ide dhe pa turp. Ka vetëm pazare të ulëta, të fshehta, që bëhen pas dyerve të mbyllura. Kur nuk u del llogaria, nuk ka marrëveshje. Kur u del llogaria, justifikohen me atë fjalinë e famshme “e bëjmë për të mirën e shtetit”. Në fakt, shteti është viktima e parë dhe e vetme. Sepse në emër të tij bëhet gjithçka, përveç ndërtimit të tij.

Askush nuk mban përgjegjësi. Institucionet bllokohen, vendimet dëmtojnë qytetarët, por askush nuk jep llogari. Të njëjtët veprojnë si të duan sepse e dinë që nuk ndëshkohen. Kështu mbahet i bllokuar i gjithë vendi.

Gjithë këtë komoditet për lojërat e pafund të klasës politike ua lejojmë ne. Sepse jemi të ndarë, të hutuar, të ngatërruar si tifozë futbolli. Edhe kur është fjala për shtetin sillemi si me ndeshje kush fiton kush humb kush e ka fajin. Mediat poashtu. Disa shfrytëzojnë këtë gjendje për spektakël televiziv, disa të tjera janë të blera nga grupe të ndryshme dhe s’kryejnë më asnjë funksion publik. Edhe rrjetet sociale janë kthyer në kaos të qëllimshëm. Dhe në këtë mishmash të qëlluar, klasa politike e ka shumë lehtë të luajë si të dojë pa u shqetësuar për llogari as për reagim.

Në fund, e gjithë kjo ndodh në emër të një shteti që nuk po ndërtohet. Sepse kur në emër të shtetit shkatërrohet vetë shteti nuk ka më çfarë të mbrosh. A.S

Shkruan Avni Selmani

Në fillim, kur u shfaq si lëvizje, ajo dukej si një ide e mirë dhe e nevojshme. Një frymë që synonte të bashkonte njerëzit me bindje fetare të ndryshme. Shumë e panë si një nismë që do të zgjonte vetëdijen kombëtare dhe do të kthente vëmendjen te vlerat që na bashkojnë si popull. Duke qenë se shqiptarëve, gjatë historisë, nga pushtimet e ndryshme u janë imponuar shumë gjëra, sidomos besimet fetare, kjo lëvizje u pa si një rast i mirë për ata që e kishin brengë këtë çështje, që me kohë ta përmirësojnë dhe ta kuptojnë më drejt atë që historia ua kishte imponuar. Që në fillim, ajo mori edhe shumë hapësirë mediale, u zhvilluan debate dhe u pa si një zë i ri që do të sillte frymë ndryshe në shoqëri.

Por me kalimin e kohës, ajo që dukej si një ide e qetë e bashkimit filloi të humbë qëllimin. Në debatet e ndryshme televizive, në rrjetet sociale dhe në hapësirat e saj, në vend të debatit dhe respektit, filluan të shfaqeshin fyerje, etiketime e përbuzje. Njerëzit që mendonin ndryshe u quajtën tradhtarë, ndërsa komunitetet e tjera fetare u paraqitën si kundërshtarë e tradhtarë, duke u etiketuar me fjalë fyese e abuzuese. Filluan të mbjellin urrejtje.

Në këtë mënyrë, një lëvizje që duhej të sillte mirëkuptim, u kthye pa e kuptuar në të njëjtën sjellje që dikur e kundërshtonte. Sepse kur një ide e mirë fillon të ushqehet me urrejtje, ajo humb vlerën e vet dhe shndërrohet në të kundërtën e asaj që synonte.

Ne nuk mund ta luftojmë ekstremizmin fetar me një ekstremizëm tjetër. Shqiptarët nuk e kanë pasur kurrë natyrë urrejtjen fetare. Ne kemi ditur të jemi të ndryshëm në besim, por të bashkuar në shqiptari. Të ruash identitetin tënd nuk do të thotë të përbuzësh tjetrin, por të respektosh kufijtë e dinjitetit njerëzor.

Ky është një shembull që tregon se tek shqiptarët nuk ka vend asgjë që ka për qëllim ndarje, në çfarëdo forme qoftë ajo. Gjatë historisë ka pasur përpjekje të ndryshme për përçarje ose për ndarje, por asnjëra nuk e ka arritur kurrë qëllimin. Sepse në thelb, shqiptari mund të debatojë, të mos pajtohet dhe të ndryshojë rrugë, por kurrë nuk e ndan shpirtin kombëtar. Një nismë që nisi me qëllime të mira, por humbi rrugën mes fjalëve të ashpra dhe ndarjeve që s’i kanë hije shqiptarëve, mbetet kujtesë se çdo ide, për ta ruajtur vlerën, duhet të mbështetet në mirëkuptim dhe maturi. Shqiptarët gjithmonë kanë ditur ta ruajnë përbashkësinë, edhe kur rrugët janë ndarë. Kjo është forca që i ka mbajtur gjallë gjatë gjithë historisë. A.S

Shkruan Avni Selmani

Koha e ideologjive ka kaluar, sot nuk jemi më në botën e ndarë mes komunizmit dhe kapitalizmit. Jetojmë në një realitet tjetër, ku politika nuk matet me përkatësi, por me rezultate. Por ne, si shoqëri, vazhdojmë të sillemi sikur jemi ende në kohën e luftës së ftohtë, ende i qasemi politikës me emocione, me tifozëri, me përkatësi, jo me logjikë të pastër.

Dikur, ideologjitë kishin një mision: të ofronin zgjidhje për t’u çliruar nga sistemi njëpartiak. Sot nuk kanë më vlerë. Sot politika, partitë politike dhe liderët duhet parë thjesht si interes qytetar, jep votën, merr shërbimin, nëse nuk e përmbushin, i ndërron, nuk u je borxhli askujt, nëse nuk funksionojnë, nuk ke pse mbetesh i lidhur me ta. Politika nuk është fe, nuk është lidhje përjetësie, është mjet, funksionon, e përdor, nuk funksionon, e heq.

Dhe më keq akoma, ky sindrom i ideologjive të vjetra është ende i gjallë tek ne, vazhdojmë të lidhemi me liderë dhe parti sikur të ishin të shenjtë, sikur t’u detyrohemi për diçka, u nënshtrohemi me vetëdëshirë, si të ishin të pazëvendësueshëm. Këtu duhet kërkuar thelbi i problemit, sepse nëse ende nuk e kemi kuptuar se ata janë të punësuarit tanë dhe ne jemi punëdhënësit, atëherë nuk kemi arritur ende vetëdijen qytetare, dhe pa këtë vetëdije, çdo pushtet i keqpërdorur do të duket i natyrshëm.

Dhe ajo që është edhe më shqetësuese është se në këto rrethana është pothuajse e pamundur të jesh i pavarur, mjafton të merresh me një fenomen që nuk ecën si duhet dhe menjëherë të vendosin në një “krah”, nuk të shohin si qytetar që mendon vetë, por si pjesë e njëanshme e lojës politike, o je me dikënd, o je kundër dikujt, nuk ka as mes, as mendim të lirë. Kjo logjikë bardh e zi është shkatërruese, e vërteta nuk ka më vlerë, rëndësi ka vetëm përkatësia.

Ky është fenomen që po na mban peng, një qytetar që s’mendon vetë por ndjek verbërisht partinë është i dëmshëm për shoqërinë dhe i rrezikshëm për demokracinë, ai nuk kërkon llogari, nuk ngre zë, nuk reagon, e justifikon çdo gjë, korrupsionin, dështimet, mashtrimet, vetëm pse “është i joni”. Dhe kur e bën këtë, nuk është më qytetar, por rob i bindur i pushtetit. Ky nënshtrim politik nuk është as kulturë, as besim, është humbje totale e dinjitetit qytetar. Me këtë mendësi nuk ndërtohet shtet, me këtë sjellje krijohen klane që sundojnë pa frikë dhe pa përgjegjësi, dhe kjo është arsyeja pse qëndrojmë në vend ndërsa të tjerët ecin para.

Është koha ta themi hapur, politika është interes qytetar, jo përkatësi e aq më pak ideologji, nëse nuk e kuptojmë këtë, do të mbetemi peng të atyre që nuk kanë asnjë interes për ne, ashtu siç jemi sot, peng pa institucione prej gati një viti, peng i një klase politike të papjekur dhe të papërgjegjshme që shikon vetëm interesat e veta. Vota nuk është dhuratë, është mjet presioni, është armë, dhe nëse nuk e përdor kur duhet, nuk ke të drejtë të ankohesh. A.S

Lexo edhe:

Shkruan Avni Selmani

Në shekullin 21, në kohën e zhvillimeve të mëdha teknologjike, po ndodh diçka që njerëzimi nuk duhej ta shihte më kurrë, një popull po zhduket para syve të botës.

Ne shohim çdo ditë fotografi të rrënojave, fëmijë të nxjerrë nga gërmadhat, qytete të rrafshuara dhe njerëz që nuk dinë ku të shkojnë. I shohim dhe vazhdojmë ditën tonë sikur asgjë të mos kishte ndodhur. Ky është turpi ynë.

Palestinezët po përballen me krim. Nuk është konflikt i zakonshëm, është krim kundër njerëzimit që shihet. Dhe ne e dimë, sepse pamjet janë para syve tanë. Heshtja jonë nuk është pafajësi, është servilizëm. Dhe kjo sjellje legjitimon krimin.

Shpesh e fshehim me fjalët është luftë, është politikë, nuk kemi çfarë të bëjmë. Por këto janë vetëm justifikime. Faktet janë të qarta, fëmijë të vrarë, spitale të shkatërruara, shkolla të rrafshuara, qytete të zhdukura nga harta. Bota hesht, heshtim edhe ne.

Edhe ne si popull e dimë se çfarë do të thotë të kërkosh ndihmë dhe të injorohesh. E kemi përjetuar padrejtësinë dhe dhimbjen, por sot, kur një popull tjetër kalon nëpër të njëjtën gjë, bota hesht, heshtim edhe ne. Kjo e rrit edhe më shumë turpin e mospërgjigjes sonë.
Ne nuk mund të themi se nuk e dimë. Sot çdo gjë shihet në kohë reale, çdo fotografi dhe çdo pamje na vjen në telefon e në televizor. Heshtja nuk është se nuk po e dimë se çka po ndodh, sepse kemi zgjedhur të mos flasim. Dhe kjo zgjedhje shpesh na bën servilë ndaj më të fortit.
Kjo nuk është çështje politike. As nuk ka lidhje me religjionin. Është çështje njerëzore. Të drejtën për jetë dhe dinjitet nuk mund t’ia mohosh një populli dhe ta mbulosh me fjalë boshe. Kur një popull vritet, dëbohet dhe shkatërrohet, dhe bota bën sikur nuk sheh, kjo është turp për të gjithë ne.

Ky është momenti i fundit kur bota duhet të ndalet dhe të reflektojë, dhe të ndalë këtë tragjedi njerëzore e cila nuk ka mbarim. A.S

Shkruan Avni Selmani

Kohët e fundit kemi humbur disa nga figurat më të mëdha të kinematografisë sonë. Margarita Xhepa, Dhimitër Anagnosti, Pirro Milkani, Enver Petrovci, Naum Shundi e të tjerë që dhanë gjithë jetën për artin dhe kulturën shqiptare, nuk janë më. Me ikjen e tyre mbetet një mungesë që nuk mbushet lehtë, sepse me ta ikën jo vetëm një artist, por edhe një pasuri kulturore e kombit tonë.

Por e vërteta është se ne kujtohemi vonë. Sa janë gjallë, i lëmë pas dore. Heshtim. Shpesh edhe i gjykojmë, i përbuzim apo i margjinalizojmë. Pastaj, sapo largohen, fillojmë me lavdërime, fjalë të mëdha dhe nderime që nuk vlejnë më për ta. Kjo është hipokrizi dhe e kemi kthyer në zakon.

Ky brez artistësh nuk solli vetëm filma e role, por krijoi themelet e një identiteti kulturor që na bashkoi si shoqëri. Ata edukuan breza, frymëzuan të rinj dhe lanë pas një trashëgimi që nuk matet me çmime apo duartrokitje. Me ta u rritën breza të tërë, dhe kjo është arsyeja pse ikja e tyre lë një mungesë që nuk e mbush dot askush tjetër. Dhe sa më shumë kalon koha, aq më qartë shihet se sa të vlefshëm ishin, sepse gjeneratat e sotme, me gjithë mundësitë që kanë, ende nuk e kanë arritur as për së afërmi nivelin e tyre.

Ky realitet nuk është vetëm faj i shoqërisë, por edhe i institucioneve që duhej të ishin të parat që ta ruanin dhe ta nderonin këtë trashëgimi. Ata duhej t’i siguronin edhe materialisht, sepse edhe pse ikin fizikisht, veprimtaria e tyre vazhdon. Veprat dhe kontributi i tyre do të mbeten edhe pas tyre, dhe me to do të shkruhet historia e kinematografisë sonë.

Kështu humbim dyfish, humbim ikonat dhe humbim edhe urën që lidh brezat. Dhe kjo sjellje është e turpshme. Dëmton jo vetëm të kaluarën tonë kulturore, por edhe vullnetin e brezit të ri për të krijuar. Shumë prej artistëve vetë e kanë thënë se janë ndjerë të harruar e të lënë mënjanë, edhe pse kishin ende shumë për të dhënë. Nëse vazhdojmë kështu, do të përsëritim të njëjtin fat edhe me ata që sot janë në skenë e ekran.

Këto figura nuk i përkasin vetëm një qyteti apo një vendi. Ato i përkasin gjithë shqiptarëve, kudo që janë. Arti i tyre kaloi kufijtë, na prezantoi edhe jashtë vendit në konkurse e festivale, dhe i dha dinjitet kombit. Është trashëgimi që duhet të na bashkojë të gjithëve, sepse nuk njeh kufi as në gjuhë, as në ndjenjë, as në mesazh.

Respekti dhe kujdesi ka vlerë vetëm sa janë gjallë, jo në lavdërimet pas vdekjes. A.S

Shkruan Avni Selmani

Enver Petrovci nuk ka nevojë për përshkrime. E dimë të gjithë kush ishte. Aktor i madh, mjeshtër i fjalës dhe i skenës, njeri që frymëzoi breza dhe që la gjurmë të thella në teatrin dhe filmin shqiptar. Por përpos talentit dhe kontributit të tij në art, Enver Petrovci ishte edhe një njeri i jashtëzakonshëm. I ndershëm, i sinqertë dhe i lirë në mendim. Por kjo liri e mendimit shpesh u keqinterpretua.

Në vitet e fundit të jetës, ai u bë objekt sulmi mediatik. Një intervistë e tij u keqpërdor, iu shtrembërua kuptimi dhe iu dha drejtim i qëllimshëm për të nxitur reagimin publik. Nuk ishte hera e parë që ndodhte kjo. Por ajo që nuk falet është heshtja. Heshtja e atyre që e kanë njohur nga afër. Heshtja e kolegëve, e bashkëkohësve, e atyre që kanë punuar me të, që kanë mësuar prej tij, që kanë ndarë skenën dhe jetën me të. Sidomos heshtja e komunitetit artistik, ata të cilët e njihnin më së miri, që duhej të dilnin të parët dhe të mbronin dinjitetin e tij, duke e thënë të vërtetën.

Është e pashpjegueshme kur për Enverin flasin ata që e kanë gjykuar me qëllim dhe pa të drejtë, pa e njohur kurrë nga afër, ndërsa heshtën ata që janë rritur me të, janë arsimuar prej tij dhe kanë kaluar kohë me të në skenë e në jetë. Dhe nuk e patën guximin ta thonin të vërtetën, të tregonin që një njeri që ka dhënë gjithë jetën për artin, nuk e meriton të ulet për shkak të një qëndrimi a një fjale të lirë.

Enveri ishte jo vetëm aktor i madh, por edhe patriot dhe humanist. Më kujtohet një bisedë që pata me të, para shumë vitesh, kur e pyeta: “Pse u largove nga Beogradi.” M’u përgjigj: “Nuk e lash Beogradin pse unë personalisht kisha ndonjë problem, përkundrazi gëzoja një respekt të jashtëzakonshëm. Por u largova sepse ishte ajo kohë kur mediat dhe nacionalistët flisnin zi e terr për ne dhe kundër nesh… për mua ajo u bë një situatë e padurueshme. Në ato rrethana, kthimi në atdhe ishte i vetmi vendim për mua.” Këto ishin fjalët e tij.

Me kthimin e tij në Kosovë, themeloi teatrin “Dodona”, që ishte i vetmi institucion kulturor në atë kohë robërie dhe gjendjeje të jashtëzakonshme. Po ashtu, themeloi Fakultetin e Arteve, degën e aktrimit, në kushte okupimi, nën presion e masa të dhunshme. Dhe kjo, më shumë se çdo fjalë, tregon kush ishte Enver Petrovci.

Tani që ka ndërruar jetë, rrjetet sociale janë mbushur me ngushëllime, me fotografi, me kujtime dhe me fjalë të mira. Tani është lehtë me folur. Tani është vonë. Sepse mbështetja që nuk jepet kur një njeri është gjallë, nuk ka më vlerë kur ai nuk është më. Sepse fjalët e mira pas vdekjes janë të kota, kur në jetën e tij ai është lënë i vetëm përballë një turme që linçon. Dhe ky nuk është problem vetëm i një rasti. Është pasqyrë e një shoqërie që hesht kur duhet të flasë dhe flet kur nuk ka më asnjë peshë.

Enver Petrovcit nuk i duhet më mbrojtje. Ai e ka thënë fjalën e vet me jetën që ka jetuar. Por ne, si shoqëri, duhet të mësojmë që respekti për një njeri nuk fillon pas vdekjes. Fillon kur je i gatshëm të dalësh përballë dhe të thuash të vërtetën, edhe kur nuk të pëlqen, edhe kur të kushton.

Sot nuk kemi vetëm një humbje të madhe në art. Me këtë humbje, na rikujtohet edhe një e vërtetë e dhimbshme, sa të pabesë dimë të bëhemi ndaj njerëzve që na kanë dhënë më shumë se kushdo tjetër.

Në fund, ai iku nga kjo botë me dinjitet, krenar për krijimtarinë që la pas, duke hyrë në historinë e kinematografisë shqiptare. Pas vetes la një trashëgimi të çmuar artistike dhe një familje të mrekullueshme që e bën krenar. A.S

Shkruan Avni Selmani

Duke qenë se shoqëria jonë është aq shumë e ndarë, si në aspektin politik ashtu edhe në atë mediatik, pothuajse çdo gjë shihet përmes interesave dhe simpative politike, qoftë të partive apo të liderëve. Kjo ndarje është rezultat i përçarjeve të klasës politike mes veti, të cilat më pas e kanë përçarë edhe popullin. Kjo ndarje është bërë ekstreme, ose je për një subjekt dhe lider, ose je ekstremisht kundër tij. Këtu nuk ka mes për një qëndrim të arsyeshëm.

Gjithçka nis në studiot televizive. Aty nuk ka debat të arsyeshëm, por përplasje të hapura. Çdo gjë ndahet në dy kampe, njëra palë e ngrit një çështje në qiell, tjetra të njëjtën e fundos krejtësisht. Më pas gjithçka del nga kontrolli dhe debati banalizohet me ofendime. Dhe këtu lind pyetja, pse ndodh kjo? Përgjigjja është e thjeshtë, sepse interesat dhe porositë janë të ndryshme, ndërsa studiot televizive shpesh bëhen zëdhënëse të këtyre interesave.

Këtë fenomen e përjetova edhe në shkrimet e mia të fundit, ku ideja ime si gjithmonë është të jem i paanshëm dhe i drejtpërdrejtë. Megjithatë, shpesh ndodh që disa lexues e zhvendosin temën dhe i japin tjetër drejtim. Në vend që të diskutojnë çështjen që ngrihet, disa kthehen tek simpatia për ndonjë lider apo parti politike, duke u munduar ta shfajësojnë të vetin për kaosin politik që është krijuar, ndërsa të tjerë bëjnë të kundërtën duke sulmuar e akuzuar liderin tjetër. Në të dy rastet, debati largohet nga tema. Kjo tregon sa larg ka shkuar ndarja e shoqërisë sonë dhe sa shumë e kanë idealizuar liderin e tyre, duke e parë si të madhërishëm e të paprekshëm. Pikërisht për këtë arsye është kaq e vështirë të bëhet një diskutim i shëndoshë, sepse edhe kur përpiqesh të jesh i paanshëm, prapë të gjykojnë.

Kjo gjendje e ka lodhur qytetarin e zakonshëm. Shumëkush nuk beson më as në fjalë, as në premtime. Një pjesë ka rënë nën ndikimin e kësaj situate kaotike, disa janë të hutuar dhe nuk e dinë çfarë po ndodh, ndërsa të tjerë nuk e kanë haberin dhe nuk dinë ku të pozicionohen. Në vend që të flasim për problemet që na preokupojnë si shoqëri, harxhojmë energji duke u rreshtuar pro ose kundër liderëve. Në këtë mënyrë humbet thelbi i debatit dhe përfitojnë vetëm interesat e ngushta politike.

Vetëm kur arrijmë si shoqëri të shohim realitetin pa ndikim politik, mund të ndodhë ndryshimi i vërtetë. Sepse një shoqëri që jeton me iluzione, nuk mund të ecë kurrë drejt përparimit. A.S