Shkruan Avni Selmani

Pas përfundimit të procesit zgjedhor, Kosovës i takon urimi për mënyrën se si u zhvilluan zgjedhjet dhe për nivelin e lartë të kulturës zgjedhore të treguar nga qytetarët, çka tregon një pjekuri demokratike që duhet vlerësuar dhe ruajtur edhe në të ardhmen.

Tani pritet që institucionet të formohen sa më shpejt, sepse vendi ka nevojë urgjente për stabilitet institucional dhe vendimmarrje funksionale. Përtej retorikës zgjedhore, pritshmëria kryesore është që qeverisja e ardhshme të përballet seriozisht me sfidat reale të zhvillimit të vendit, ato që prekin drejtpërdrejt jetën e qytetarëve. Në këtë mandat, i gjithë fokusi dhe përgjegjësia bien mbi institucionet e reja, të cilat gjatë fushatës kërkuan besimin për të qeverisur vendin e vetme dhe tani duhet ta dëshmojnë këtë në praktikë.

Në këtë drejtim, ekonomia mbetet problemi më i madh dhe më urgjent. Pas më shumë se dy dekada stagnimi, pritet që të fillojë rimëkëmbja reale e sektorëve kyç, duke nisur nga minierat dhe resurset natyrore. Veçanërisht Trepça, e cila për dekada është trajtuar më shumë si simbol politik sesa si potencial ekonomik, duhet të dalë nga kjo gjendje.

Energjitika është një tjetër fushë kritike që kërkon zgjidhje të menjëhershme dhe të qëndrueshme. Teknologjia e vjetruar, kapacitetet e pamjaftueshme, mungesa e investimeve të reja dhe humbjet e mëdha në sistem e mbajnë vendin në pasiguri energjetike.

Gjendja në shëndetësi vazhdon të jetë shqetësuese. Sistemi shëndetësor është i dobët, qytetarët janë pa sigurim shëndetësor, ka mungesë të pajisjeve dhe shërbimeve bazë, duke i detyruar ata të paguajnë nga xhepi ose të kërkojnë shërim jashtë vendit.

Arsimi mbetet një nga problemet më serioze afatgjata. Rezultatet ndërkombëtare të testit PISA tregojnë qartë se sistemi arsimor nuk po prodhon dije dhe aftësi të lidhura me tregun e punës. Pa reformë reale në arsim, çdo zhvillim ekonomik mbetet i brishtë.

Politika e jashtme duhet të jetë po ashtu prioritet strategjik i qeverisë së re, veçanërisht procesi i integrimeve në Bashkimin Evropian dhe në institucionet e tjera ndërkombëtare, si dhe dialogu me Serbinë, i cili duhet të udhëhiqet me qartësi politike, transparencë dhe në përputhje me interesin shtetëror.

Sundimi i ligjit duhet të jetë një nga prioritetet kryesore të kësaj qeverie. Pa drejtësi funksionale, pa institucione të pavarura dhe pa luftë reale kundër korrupsionit, asnjë reformë ekonomike nuk mund të japë rezultat. Pa ligj të barabartë për të gjithë, zhvillimi mbetet vetëm në letër.

Duhet thënë qartë se një ekonomi si kjo e jona nuk rimëkëmbet me retorikë politike dhe as vetëm nga politikanët. Rimëkëmbja kërkon punë serioze, ekspertizë profesionale, plane afatgjata të hartuara nga ekspertë kombëtarë dhe, pse jo, edhe ndërkombëtarë, si dhe politika ekonomike të bazuara në ekspertizë reale. Nëse kjo legjislaturë nuk arrin ta kuptojë këtë, zhgënjimi do të thellohet edhe më shumë dhe nuk ka më hapësirë për justifikime.

Shpresa mbetet që kjo legjislaturë të fillojë realisht ta rimëkëmbë vendin, jo me fjalë, por me veprime konkrete. Sepse kjo mund të jetë një nga mundësitë e fundit për ta nxjerrë Kosovën nga cikli i stagnimit dhe për ta rikthyer besimin e qytetarëve në institucionet e vendit.

Shkruan Avni Selmani

Në këto ditë fushate pamë gjithçka përveç një debati serioz për të ardhmen e vendit. Premtime pa mbulesë, populizëm, akuza të ndërsjella dhe rikthim të vazhdueshëm te e kaluara. Secila parti nxori në pah disa “suksese” të dikurshme njëra thotë se e ka çliruar vendin, tjetra se e ka formuar ushtrinë, një tjetër se e ka çliruar Mitrovicën. Këto pohime përsëriten prej vitesh dhe përdoren si argument kryesor për të kërkuar votën, pa ofruar ndonjë program afatgjatë dhe të mirëfilltë ekonomik dhe pa asnjë ndjenjë përgjegjësie për gjendjen aktuale të vendit.

Problemi është se politika nuk mund të jetojë pafundësisht nga e kaluara. Statistikat për gjendjen reale në Kosovë tregojnë një pamje krejt tjetër nga ajo që serviret në fushata. Kosova vazhdon të jetë vendi më i varfër në Evropë. Në arsim, rezultatet e testit PISA e rendisin Kosovën në fund të listës. Në korrupsion dhe sundim të ligjit, besimi në institucione mbetet i ulët dhe problemet janë të vazhdueshme. Ndërkohë, një pjesë e madhe e popullsisë jeton jashtë vendit, duke e bërë Kosovën një rast ekstrem në Evropë për ikjen e të rinjve dhe migrimin masiv. Përballë kësaj situate alarmante, nuk shihet ndonjë shqetësim serioz as te klasa politike, por fatkeqësisht as te qytetarët.

Në këtë realitet, programet zgjedhore do të duhej të ofronin zgjidhje të qarta dhe të realizueshme. Por gjatë fushatës nuk pamë plane serioze që tregojnë se si Kosova mund të ketë zhvillim të qëndrueshëm ekonomik. Nuk pamë ndonjë program për vënien në funksion të resurseve ekonomike, veçanërisht të minierave, as ndonjë qasje të qartë për nxitjen e investimeve të huaja apo për krijimin e një klime të besueshme për biznes. Nuk pamë ide konkrete për prodhimin vendor, për hapjen e vendeve të reja të punës, për mbështetjen reale të bizneseve apo për përmirësimin e mirëqenies së qytetarëve. Në vend të kësaj, pamë vetëm garë se kush flet më shumë për të kaluarën dhe kush e përdor atë si mburojë politike.

Debati po kthehet vazhdimisht te e kaluara dhe jo te zgjidhjet për të ardhmen. Pyetja mbetet e thjeshtë a po votojmë për atë që ishte dikur, apo për atë që duhet të bëhet sot. Nëse vazhdojmë të votojmë pa kërkuar llogari, atëherë nuk po zgjedhim ndryshim, por po e pranojmë këtë gjendje. A.S

Shkruan Avni Selmani

Në politikën kosovare, dështimet dhe keqpërdorimet nuk kanë kosto. Merren vendime të gabuara, thyhen premtime, bllokohen institucione, shkelet Kushtetuta, por askush nuk mban përgjegjësi. Nuk ka dorëheqje, nuk ka llogaridhënie dhe nuk ka pasoja reale. Gjithçka vazhdon sikur asgjë të mos ketë ndodhur.

Kjo ndodh sepse politika është ndërtuar për të mbrojtur veten, jo interesin publik. Gabimi relativizohet, arsyetohet ose zhvendoset te dikush tjetër. Faji nuk pranohet kurrë. Gjithmonë gjendet një arsyetim, një armik i jashtëm ose një rrethanë që shërben si alibi.

Prej shpalljes së pavarësisë kemi pasur shumë dështime politike dhe ekonomike. Në aspektin politik janë nënshkruar marrëveshje ndërkombëtare të dëmshme për Kosovën dhe nuk kemi arritur të ndërtojmë institucione të qëndrueshme. Korrupsioni, si një nga format më të rënda të keqpërdorimit të pushtetit, është shndërruar në një problem të vazhdueshëm dhe ka dobësuar funksionimin e institucioneve. Në aspektin ekonomik, Kosova është zyrtarisht shteti më i varfër në Evropë. Prej çlirimit deri më sot nuk kemi as edhe një projekt strategjik shtetëror. Kosova ka pasur kapacitet prodhues, por e ka humbur atë jo sepse ishte e pamundur, por sepse nuk u ndërtua asnjë model i ri pas luftës. Shumë resurse natyrore nuk janë vënë në funksion, edhe pse do të kishin ndikuar drejtpërdrejt në zhvillimin e vendit dhe në mirëqenien e qytetarëve. Si rezultat i këtij dështimi, sot kemi një ekonomi ku rreth 85 për qind e tregut mbështetet në importe. Nga e gjithë kjo, askush nuk ka mbajtur përgjegjësi, të paktën morale.

Por kjo gjendje nuk është vetëm përgjegjësi e klasës politike. Përgjegjësi kanë edhe qytetarët, të cilët janë thellësisht të ndarë në mes të “tonëve” dhe “atyre”. Secili mbron një lider ose një parti, pavarësisht veprimeve të saj. Këto rrethana krijojnë një shoqëri që nuk kërkon llogari. Në mungesë përgjegjësie, politika vazhdon njësoj dhe dështimet institucionalizohen.

Përderisa qytetarët i lejojnë këto dukuri dhe nuk sanksionojnë çdo veprim të klasës politike, dështimet do të vazhdojnë dhe shteti do të mbetet jofunksional.A.S

Shkruan Avni Selmani

Politika në Kosovë çdo ditë e më shumë po ngjan me një reality show. Nuk shihen ide, plane, vizion apo vendime serioze. Shihen përplasje, deklarata të ashpra, intriga dhe sjellje të menduara për të tërhequr vëmendje. Vendimet nuk merren sipas interesit të shtetit, por sipas reagimit të publikut. Politikanët sillen si lojtarë që garojnë kush e mban vëmendjen më gjatë.

Me trendin e “Big Brother”-it, djemtë e mirë, njerëzit me kulturë dhe me klas, largohen të parët. Ata që kanë integritet nuk hyjnë në skena të ulëta, nuk përfshihen në provokime, nuk e ulin veten dhe nuk futen në lojëra të pakuptimta. Ata nuk rrinë gjatë, sepse nuk pranojnë të bëhen pjesë e mentalitetit të “personazhit”.

Lojën e vazhdojnë vetëm ata që janë gati të bëjnë gjithçka për vëmendje. Sjelljet provokuese, akuzat e kota, thashethemet dhe manipulimet pranohen vetëm për të qëndruar në skenë. Këto janë rregullat e lojës Big Brother. Mbeten brenda ata që krijojnë konflikt, intriga dhe ofendime, jo ata që sjellin vlerë, dhe e gjithë kjo justifikohet me fjalinë “kjo është lojë”.

E njëjta gjë po ndodh edhe në politikë. Akademikët, profesionistët dhe ekspertët e vërtetë nuk janë pjesë e jetës politike. Ata nuk mund të jenë pjesë e kësaj forme të ulët të lojës, sepse politika nuk kërkon dije dhe as përvojë. Politika kërkon të jesh i zhurmshëm. Kërkon njerëz që u binden urdhrave, jo mendim të lirë. Prandaj vendin e tyre e zënë njerëz pa përgatitje, pa vizion dhe pa aftësi, por me ambicie për pushtet dhe nevojë për t’u dukur.

Kjo nuk është politikë. Është spektakël. Dhe spektakli nuk ndërton institucione. Nuk sjell stabilitet. Nuk sjell zhvillim. Vetëm e lodh vendin dhe e mban peng.

Në politikë, prime time-i është çdo mbrëmje në studio televizive. Aty bëhet nami. Politikanë, analistë dhe militantë mblidhen për të bërë spektakël, jo për të diskutuar. Nuk ka rregulla, ka ofendime. Nuk ka respekt. Secili flet për kamerën, jo për temën. Konflikti nxitet qëllimisht, sepse tensioni mban publikun. Si në reality show, edhe këtu fiton ai që është më i zhurmshëm. Politika e ditës nuk bëhet në institucione, por në oraret e shikueshmërisë së lartë.

Deri sa politika vazhdon të sillet si spektakël, vendi nuk do të ecë përpara. Kosovës i duhen njerëz që punojnë dhe marrin vendime, jo figura që kërkojnë skena dhe vëmendje. I duhen institucione të forta, jo personazhe që vijnë e ikin. A.S

Shkruan Avni Selmani

Dikur Trepça ishte krenaria dhe ndërmarrja më e fuqishme industriale e Kosovës, një emër i madh në tregjet botërore të plumbit, zinkut dhe mineraleve të tjera. Si emër ka qenë më i njohur se vetë Kosova. Në kohën kur Kosova nuk ishte shtet, Trepça ishte garancia e vetme se ky vend mund të bëhej shtet me ekonomi të qëndrueshme. Trepça ka pasur miniera të fuqishme, flotacione, uzina, kapacitete të mëdha shkrirjeje, laboratorë modernë për kohën, mijëra punëtorë të kualifikuar dhe një rrjet të tërë prodhimi që e lidhte industrinë nëntokësore me tregjet ndërkombëtare. Për gjysmë shekulli, çdo zhvillim ekonomik i Kosovës dhe i ish-federatës ka kaluar përmes Trepçës.

Pas luftës, kur Kosova duhej ta kishte kthyer këtë pasuri në motor të zhvillimit, ndodhi e kundërta. Trepça nuk u trajtua si projekt shtetëror. Politika mori vendime pa dije, pa ekspertizë dhe pa vizion. Teknologjia mbeti e vjetruar, ndërmarrja u fut në rënie të pandalshme dhe asnjë qeveri nuk e pa të nevojshme të ndërtojë një plan afatgjatë. Me vite, Trepça u la të rrënohej me vetëdije.

Ndërhyrjet politike e ndalën zhvillimin. Kuadrot profesionale u larguan dhe u zëvendësuan me njerëz partie që nuk kishin as dije profesionale, as përgjegjësi morale. Sot prodhimi është simbolik, fitimi nuk ekziston dhe Trepça mbahet gjallë vetëm nga buxheti i shtetit, një ironi për një pasuri që dikur e mbante shtetin.

Edhe më e rëndë është se Trepça nuk ka qenë kurrë pjesë serioze e programeve politike. Asnjë parti nuk ka ofruar plan. Në studio televizive nuk është as temë. Në fjalimet politike nuk përmendet as me emër. Kjo heshtje nuk është rastësi, është mbrojtje. Sepse askush nuk do t’i marrë përsipër dështimet.

Kur kritikohet zhvillimi ekonomik, politika menjëherë fshihet pas meritave të vjetra. Njëra thotë se e ka çliruar vendin, tjetra se e ka bërë ushtrinë, tjetra se ka çliruar Mitrovicën. Por asnjë prej këtyre nuk ka lidhje me zhvillimin ekonomik. Ne po flasim për menaxhim, për përgjegjësi dhe për faktin se Trepça është lënë të zhduket. Për këtë, asnjëra palë nuk ka asnjë përgjigje.

Asnjë qeveri nuk ka dhënë analizë profesionale për gjendjen e Trepçës. Nuk ka raport për humbjet, nuk ka plan për të ardhmen dhe nuk ka asnjë përgjegjës të identifikuar. Rënia e Trepçës nuk është gabim teknik. Është dështim politik.

Fenomeni Trepça është pasqyra më e dhimbshme e shtetit. Dikur, pa shtet, Trepça ishte shpresa e vetme se Kosova mund të zhvillohej. Sot, me shtet, Trepça është dëshmia më e qartë se politika nuk ka ditur dhe nuk ka dashur të menaxhojë pasurinë e vendit. Pasuritë nëntokësore janë ende aty. Ajo që ka munguar ka qenë përgjegjësia.

Trepça nuk ka dështuar vetë. E ka dështuar politika. Dhe derisa kjo të mos pranohet hapur, Kosova do të vazhdojë t’i humbasë pasuritë e saj një nga një. Ky është shkaku pse vendi nuk po zhvillohet. A.S

Shkruan Avni Selmani

Një pjesë e madhe e shqiptarëve krijojnë një lidhje të fortë emocionale me liderët politikë, duke i parë si shpëtimtarë dhe të pazëvendësueshëm. Ata nuk janë më thjesht politikanë, por idhuj, figura të shenjta që nuk duhet të kritikohen. Kjo ndodh sepse për dekada me radhë pushteti ka qenë gjithmonë në dorën e një njeriu të vetëm, dhe politika është udhëhequr më shumë nga emocionet sesa nga arsyeja.

Në këtë mentalitet, liderët trajtohen si të pagabueshëm. Edhe kur marrin vendime të gabuara, gjithmonë gjendet një arsye për t’i arsyetuar: “fajin e kanë ata para nesh”, “ndërkombëtarët nuk na lejuan” ose “kushtet nuk ishin të favorshme”. Askush nuk mban përgjegjësi, dhe televizioni e portalet e lidhura me partitë e forcojnë këtë imazh duke e kthyer politikën në një spektakël tifozësh.

Është e çuditshme që shumica e qytetarëve nuk u kushtojnë rëndësi temave me interes kombëtar, përveç kur lidhen me ndonjë lider politik. Sapo përfshihet një lider, debati merr vëmendje, mediat e bëjnë kryelajm dhe gjithçka përqendrohet te personi, jo te problemi.

Ky fenomen nuk ndodh në vendet e zhvilluara, sepse atje liderët nuk konsiderohen të paprekshëm. Ata zgjidhen për të shërbyer dhe çdo vendim i tyre kalon nëpërmjet institucioneve dhe opinionit publik. Në vende ku funksionojnë drejtësia dhe transparenca, liderët nuk janë mbi qytetarët, por para tyre, me përgjegjësi të qartë. Pikërisht sepse ekziston kontroll demokratik dhe llogaridhënie, qytetarët nuk ndiejnë nevojë të idealizojnë askënd. Atje, votuesit zgjedhin me arsye, jo me emocione.

Te ne, politika është më shumë për njerëzit sesa për idetë. Shumë votues nuk analizojnë programet apo vendimet e liderëve, mjafton që ai të jetë “i tyre”.

Për aq kohë sa ne nuk e kuptojmë që liderët dhe klasa politike janë shërbyesit tanë, e jo e kundërta, nuk do të kemi qeverisje të mirëfilltë, as zhvillim të qëndrueshëm. Derisa qytetari të mos e kërkojë llogarinë dhe ta shohë pushtetin si përgjegjësi e jo si privilegj, do të vazhdojmë të jetojmë në një sistem ku individi është mbi ligjin, dhe populli mbetet spektator në vend të jetë zëri që vendos. Sepse në të kundërtën, ne do ta zgjedhim liderin jo për të na përfaqësuar, por për të na sunduar.

Shkruan Avni Selmani

Në politikën e Kosovës rrallë ndodh që një figurë të kthehet në dukuri. Albin Kurti është një prej tyre. Për një pjesë të qytetarëve ai është njeriu që solli shpresë dhe foli qartë për padrejtësitë që shumë njerëz i kanë përjetuar ndër vite. Për të tjerët është nxitës i përçarjeve dhe burim tensioni. Kjo ndarje tregon se këtu nuk kemi të bëjmë vetëm me një kryeministër, por me një fenomen që flet për gjendjen e shoqërisë sonë.

Fenomeni Kurti nuk mund të kuptohet pa e parë zhgënjimin e qytetarëve ndaj politikave të vjetra. Ka një brez të tërë që është rritur me ndjenjën se politika nuk i ka mbajtur premtimet. Në këtë boshllëk ai u pa si dikush që i sfidoi politikat e vjetra dhe e tha hapur atë që qytetarët e zakonshëm ia thonin njëri-tjetrit prej vitesh. Kjo e bëri figurën e tij më të madhe se vetë roli që mban.

Nga ana tjetër, kundërshtarët e tij e shohin si rrezik për rrugën që ata besojnë se duhet ndjekur. Për ta, ai bie ndesh me interesat dhe bindjet e tyre, prandaj dhe bëhet shënjestër e çdo debati. Kjo tregon sa lehtë i ndërtojmë diskutimet mbi njerëz dhe jo mbi ide.

Një pjesë e këtij fenomeni lidhet me pritjet që shoqëria ua vë individëve. Ne shpesh presim që një njeri të bëjë punën që duhet bërë nga institucione të tëra. Në këtë mënyrë, i ngrisim figurat shpejt dhe po aq shpejt i rrëzojmë. Kjo formë e fenomeneve është përsëritur shpesh gjatë historisë, sa herë që një shoqëri nuk ka pasur vizion për të ndërtuar vendin dhe ka kërkuar shpëtimin te një individ.
Nëse e shohim me kujdes, fenomeni Kurti tregon më shumë për Kosovën se për vetë Kurtin. Tregon një vend që ende kërkon ekuilibrin mes asaj që dëshiron dhe asaj që mund të bëjë. Tregon një shoqëri që pret shumë nga politika, por zhgënjehet shpejt. Tregon një popull që kërkon ndryshim, por e humb energjinë duke u ndarë mes vete.

Në fund, problemi nuk është një njeri. Problemi jemi ne si shoqëri që duam ndryshim, por nuk e ndërtojmë. Pa institucione të forta dhe pa një vetëdije kombëtare, çdo figurë politike do të na duket si zgjidhje. Derisa të zhgënjehemi përsëri. Dhe derisa të kuptojmë se një vend nuk mbahet nga një individ, por nga puna që bën vetë shoqëria për veten. A.S

Shkruan Avni Selmani

Në këto zgjedhje, dhe jo vetëm, u pa më qartë se kurrë se mediat në Kosovë nuk e tregojnë më realitetin, por janë kthyer në zëdhënëse të interesave politike. Portalet dhe studiot televizive janë ndarë ashiqare në grupe, në mbrojtës dhe sulmues të caktuar. Dhe më e rënda, këtë e bëjnë hapur. Kur një gazetare në studio televizive e thotë hapur se është shumë e rëndësishme që filan lideri “mos me fitu”, ndërsa moderatori qesh, atëherë gazetaria nuk është më profesion, por shërbim i interesave të dikujt.

Nëpër studiot televizive trajtohen tema të ndryshme dhe për secilën temë do të duhej të thirreshin profesionistë të fushave përkatëse. Kjo do ta bënte debatimin më të ndershëm dhe më të dobishëm. Por tek ne ndodh e kundërta. Çdo studio e ka ekipin e vet të njëjtë, gazetarë të fshehur nën petkun e “analistit”, që flasin për çdo temë, pa marrë parasysh se çka diskutohet. Ata janë aty për të gjitha problemet e qytetarëve. Ata akuzojnë, gjykojnë dhe vendosin kush ka të drejtë e kush jo. Nuk ka fushë që nuk e njohin. Ata dinë çfarë ka bërë gabim presidenti amerikan, çka ka në mendje kryeministri, çka do të ndodhë me çmimin e naftës dhe pse e ke tensionin e ulët. Dhe kur u shterrën fjalët për politikë, e banalizojnë bisedën me humor. Sepse në studio edhe humori është kthyer në pjesë të skenarit, jo të debatit.

Si rezultat i këtyre parregullsive, Kosova ka rënë në indeksin e lirisë së mediave. Dikur censura bëhej nga shteti, sot mediat e bëjnë vetë. Ato nuk i pengon askush. Problemi nuk është presioni i jashtëm, por interesat që u shërbejnë. Nuk i ndalon sistemi, ato vetë pranojnë të janë në shërbim të dikujt. Prandaj problemi nuk është politika, por mediat që punojnë kundër lirisë së tyre. Në këtë gjendje, mediat janë bërë problemi i vetvetes.

Në këtë situatë lind pyetja, pse nuk reagon Këshilli I Pavarur I Mediave ? Cili është roli i tij kur shkeljet ndodhin çdo ditë dhe askush nuk reagon? Heshtja e tij vetëm sa e thellon krizën. Gazetaria gjithmonë ka nevojë për reagim të brendshëm, për përgjegjësi dhe për të vërtetën.

Në këtë kaos politik e social dhe në gjithë problemet me të cilat përballemi si shoqëri, mediat do të duhej të ishin lidhja mes institucioneve dhe qytetarëve. Por në praktikë po ndodh e kundërta, mediat janë bërë një nga shkaktarët kryesorë të këtij kaosi që nuk po merr fund. A.S

Shkruan Avni Selmani

Gjatë historisë, shqiptarët janë bashkuar në momentet më të vështira, kur kanë qenë pa shtet, pa mbrojtje dhe pa aleatë. Kur rrezikohej ekzistenca, të gjithë bashkoheshin. Sot, ndonëse jetojmë në paqe dhe me liri, jemi më të ndarë se kurrë. Nuk janë më kufijtë që na ndajnë, por interesat politike, egoja, inatet personale të liderëve dhe mungesa e përgjegjësisë.

Prej më shumë se një shekulli, shqiptarët kanë folur për bashkim, por asnjëherë nuk kanë arritur ta bëjnë realitet. Një ide që dikur i frymëzonte shqiptarët, me kalimin e viteve është kthyer në temë që përdoret vetëm kur u leverdis politikanëve.

Në fillim të shekullit të kaluar, pritjet për lirinë dhe bashkimin e shqiptarëve ishin të mëdha. Por padrejtësitë dhe ndarja e viseve shqiptare nga shteti am, e vendosur nga fuqitë e mëdha pas vitit 1913, i lanë jashtë kufijve të Shqipërisë më shumë se gjysmën e trojeve shqiptare. U besua se kjo ndarje do të ishte e përkohshme dhe se bashkimi do të ndodhte natyrshëm, sapo rrethanat politike ta lejonin. Por ngjarjet që pasuan treguan të kundërtën. Në vend të afrimit, u krijuan ndarje të reja që më vonë u thelluan me kalimin e viteve. Shqiptarët mbetën për dekada të ndarë në shtete të ndryshme, me të njëjtin gjak e me fat të ndryshëm.

Pas viteve ’90 dhe pas shpalljes së pavarësisë së Kosovës, shumëkush priste që ndarja politike të zëvendësohej me bashkëpunim të vërtetë mes dy shteteve. Në fillim pati lëvizje që krijuan shpresë, por ishin më shumë populizëm se vullnet real. Vizita, deklarata dhe marrëveshje që ishin vetëm simbolike. Me kalimin e kohës, gjithçka u shua. Sot nuk kemi as bashkëpunim, as komunikim. Dy qeveri shqiptare që sillen si të huaja mes vete. Nuk ka më vizita zyrtare, nuk ka as përpjekje për koordinim. Në konferenca ndërkombëtare, udhëheqësit tanë shmangin njëri-tjetrin sikur të ishin armiq. Kjo sjellje është turpëruese për një komb që flet për bashkim. Është absurde që shqiptarët të kenë më shumë liri se kurrë, ndërsa ata që i përfaqësojnë nuk arrijnë as të flasin me njëri-tjetrin.

Në këtë gjendje, ideja e bashkimit është zbehur jo nga populli, por nga politikanët. Shqiptarët e zakonshëm ndihen ende të afërt, ndërsa udhëheqësit e tyre sillen si rivalë të huaj. Asnjë shtet nuk mund të ecë përpara kur mungon komunikimi, e aq më pak dy shtete që flasin për një komb të përbashkët.

Bashkimi nuk është më çështje ëndrrash, por përgjegjësi. Udhëheqësit e të dy shteteve duhet të lënë mënjanë inatet, interesat personale dhe garat për pushtet. Duhet të ulen, të flasin dhe të punojnë për atë që i bashkon shqiptarët, jo për atë që i ndan.

Koha nuk duron më as arsyetime, as lojëra politike. Askush nuk ka të drejtë ta përdorë çështjen kombëtare për ego apo për përfitim personal. Ajo nuk është pronë e askujt. Shqiptarët presin udhëheqës që veprojnë me përgjegjësi, jo që flasin për kamera. Bashkimi kërkon reflektim, ndershmëri dhe guxim për të bashkuar, jo për të ndarë. A.S

Shkruan Avni Selmani

Pas realizimit të ëndrrës shekullore për të pasur shtetin tonë, shumëkush besoi se më në fund do të jetonim të barabartë, të sigurt, të përfaqësuar. Një vend ku drejtësia do të ishte themel i shtetit. Një vend për të gjithë, për një shtet të drejtë.

Por realiteti doli ndryshe. Klasa politike e ktheu shtetin në mjet pazari, që shikohet vetëm me syrin e interesit personal dhe të grupit që e përfaqëson. Kur nuk u ecin marrëveshjet, krijojnë krizë të qëllimshme dhe e mbajnë të bllokuar shtetin për hesapet e tyre.

Ata veprojnë pa parime, pa ide dhe pa turp. Ka vetëm pazare të ulëta, të fshehta, që bëhen pas dyerve të mbyllura. Kur nuk u del llogaria, nuk ka marrëveshje. Kur u del llogaria, justifikohen me atë fjalinë e famshme “e bëjmë për të mirën e shtetit”. Në fakt, shteti është viktima e parë dhe e vetme. Sepse në emër të tij bëhet gjithçka, përveç ndërtimit të tij.

Askush nuk mban përgjegjësi. Institucionet bllokohen, vendimet dëmtojnë qytetarët, por askush nuk jep llogari. Të njëjtët veprojnë si të duan sepse e dinë që nuk ndëshkohen. Kështu mbahet i bllokuar i gjithë vendi.

Gjithë këtë komoditet për lojërat e pafund të klasës politike ua lejojmë ne. Sepse jemi të ndarë, të hutuar, të ngatërruar si tifozë futbolli. Edhe kur është fjala për shtetin sillemi si me ndeshje kush fiton kush humb kush e ka fajin. Mediat poashtu. Disa shfrytëzojnë këtë gjendje për spektakël televiziv, disa të tjera janë të blera nga grupe të ndryshme dhe s’kryejnë më asnjë funksion publik. Edhe rrjetet sociale janë kthyer në kaos të qëllimshëm. Dhe në këtë mishmash të qëlluar, klasa politike e ka shumë lehtë të luajë si të dojë pa u shqetësuar për llogari as për reagim.

Në fund, e gjithë kjo ndodh në emër të një shteti që nuk po ndërtohet. Sepse kur në emër të shtetit shkatërrohet vetë shteti nuk ka më çfarë të mbrosh. A.S

Shkruan Avni Selmani

Në fillim, kur u shfaq si lëvizje, ajo dukej si një ide e mirë dhe e nevojshme. Një frymë që synonte të bashkonte njerëzit me bindje fetare të ndryshme. Shumë e panë si një nismë që do të zgjonte vetëdijen kombëtare dhe do të kthente vëmendjen te vlerat që na bashkojnë si popull. Duke qenë se shqiptarëve, gjatë historisë, nga pushtimet e ndryshme u janë imponuar shumë gjëra, sidomos besimet fetare, kjo lëvizje u pa si një rast i mirë për ata që e kishin brengë këtë çështje, që me kohë ta përmirësojnë dhe ta kuptojnë më drejt atë që historia ua kishte imponuar. Që në fillim, ajo mori edhe shumë hapësirë mediale, u zhvilluan debate dhe u pa si një zë i ri që do të sillte frymë ndryshe në shoqëri.

Por me kalimin e kohës, ajo që dukej si një ide e qetë e bashkimit filloi të humbë qëllimin. Në debatet e ndryshme televizive, në rrjetet sociale dhe në hapësirat e saj, në vend të debatit dhe respektit, filluan të shfaqeshin fyerje, etiketime e përbuzje. Njerëzit që mendonin ndryshe u quajtën tradhtarë, ndërsa komunitetet e tjera fetare u paraqitën si kundërshtarë e tradhtarë, duke u etiketuar me fjalë fyese e abuzuese. Filluan të mbjellin urrejtje.

Në këtë mënyrë, një lëvizje që duhej të sillte mirëkuptim, u kthye pa e kuptuar në të njëjtën sjellje që dikur e kundërshtonte. Sepse kur një ide e mirë fillon të ushqehet me urrejtje, ajo humb vlerën e vet dhe shndërrohet në të kundërtën e asaj që synonte.

Ne nuk mund ta luftojmë ekstremizmin fetar me një ekstremizëm tjetër. Shqiptarët nuk e kanë pasur kurrë natyrë urrejtjen fetare. Ne kemi ditur të jemi të ndryshëm në besim, por të bashkuar në shqiptari. Të ruash identitetin tënd nuk do të thotë të përbuzësh tjetrin, por të respektosh kufijtë e dinjitetit njerëzor.

Ky është një shembull që tregon se tek shqiptarët nuk ka vend asgjë që ka për qëllim ndarje, në çfarëdo forme qoftë ajo. Gjatë historisë ka pasur përpjekje të ndryshme për përçarje ose për ndarje, por asnjëra nuk e ka arritur kurrë qëllimin. Sepse në thelb, shqiptari mund të debatojë, të mos pajtohet dhe të ndryshojë rrugë, por kurrë nuk e ndan shpirtin kombëtar. Një nismë që nisi me qëllime të mira, por humbi rrugën mes fjalëve të ashpra dhe ndarjeve që s’i kanë hije shqiptarëve, mbetet kujtesë se çdo ide, për ta ruajtur vlerën, duhet të mbështetet në mirëkuptim dhe maturi. Shqiptarët gjithmonë kanë ditur ta ruajnë përbashkësinë, edhe kur rrugët janë ndarë. Kjo është forca që i ka mbajtur gjallë gjatë gjithë historisë. A.S

Shkruan Avni Selmani

Koha e ideologjive ka kaluar, sot nuk jemi më në botën e ndarë mes komunizmit dhe kapitalizmit. Jetojmë në një realitet tjetër, ku politika nuk matet me përkatësi, por me rezultate. Por ne, si shoqëri, vazhdojmë të sillemi sikur jemi ende në kohën e luftës së ftohtë, ende i qasemi politikës me emocione, me tifozëri, me përkatësi, jo me logjikë të pastër.

Dikur, ideologjitë kishin një mision: të ofronin zgjidhje për t’u çliruar nga sistemi njëpartiak. Sot nuk kanë më vlerë. Sot politika, partitë politike dhe liderët duhet parë thjesht si interes qytetar, jep votën, merr shërbimin, nëse nuk e përmbushin, i ndërron, nuk u je borxhli askujt, nëse nuk funksionojnë, nuk ke pse mbetesh i lidhur me ta. Politika nuk është fe, nuk është lidhje përjetësie, është mjet, funksionon, e përdor, nuk funksionon, e heq.

Dhe më keq akoma, ky sindrom i ideologjive të vjetra është ende i gjallë tek ne, vazhdojmë të lidhemi me liderë dhe parti sikur të ishin të shenjtë, sikur t’u detyrohemi për diçka, u nënshtrohemi me vetëdëshirë, si të ishin të pazëvendësueshëm. Këtu duhet kërkuar thelbi i problemit, sepse nëse ende nuk e kemi kuptuar se ata janë të punësuarit tanë dhe ne jemi punëdhënësit, atëherë nuk kemi arritur ende vetëdijen qytetare, dhe pa këtë vetëdije, çdo pushtet i keqpërdorur do të duket i natyrshëm.

Dhe ajo që është edhe më shqetësuese është se në këto rrethana është pothuajse e pamundur të jesh i pavarur, mjafton të merresh me një fenomen që nuk ecën si duhet dhe menjëherë të vendosin në një “krah”, nuk të shohin si qytetar që mendon vetë, por si pjesë e njëanshme e lojës politike, o je me dikënd, o je kundër dikujt, nuk ka as mes, as mendim të lirë. Kjo logjikë bardh e zi është shkatërruese, e vërteta nuk ka më vlerë, rëndësi ka vetëm përkatësia.

Ky është fenomen që po na mban peng, një qytetar që s’mendon vetë por ndjek verbërisht partinë është i dëmshëm për shoqërinë dhe i rrezikshëm për demokracinë, ai nuk kërkon llogari, nuk ngre zë, nuk reagon, e justifikon çdo gjë, korrupsionin, dështimet, mashtrimet, vetëm pse “është i joni”. Dhe kur e bën këtë, nuk është më qytetar, por rob i bindur i pushtetit. Ky nënshtrim politik nuk është as kulturë, as besim, është humbje totale e dinjitetit qytetar. Me këtë mendësi nuk ndërtohet shtet, me këtë sjellje krijohen klane që sundojnë pa frikë dhe pa përgjegjësi, dhe kjo është arsyeja pse qëndrojmë në vend ndërsa të tjerët ecin para.

Është koha ta themi hapur, politika është interes qytetar, jo përkatësi e aq më pak ideologji, nëse nuk e kuptojmë këtë, do të mbetemi peng të atyre që nuk kanë asnjë interes për ne, ashtu siç jemi sot, peng pa institucione prej gati një viti, peng i një klase politike të papjekur dhe të papërgjegjshme që shikon vetëm interesat e veta. Vota nuk është dhuratë, është mjet presioni, është armë, dhe nëse nuk e përdor kur duhet, nuk ke të drejtë të ankohesh. A.S

Lexo edhe:

Shkruan Avni Selmani

Në shekullin 21, në kohën e zhvillimeve të mëdha teknologjike, po ndodh diçka që njerëzimi nuk duhej ta shihte më kurrë, një popull po zhduket para syve të botës.

Ne shohim çdo ditë fotografi të rrënojave, fëmijë të nxjerrë nga gërmadhat, qytete të rrafshuara dhe njerëz që nuk dinë ku të shkojnë. I shohim dhe vazhdojmë ditën tonë sikur asgjë të mos kishte ndodhur. Ky është turpi ynë.

Palestinezët po përballen me krim. Nuk është konflikt i zakonshëm, është krim kundër njerëzimit që shihet. Dhe ne e dimë, sepse pamjet janë para syve tanë. Heshtja jonë nuk është pafajësi, është servilizëm. Dhe kjo sjellje legjitimon krimin.

Shpesh e fshehim me fjalët është luftë, është politikë, nuk kemi çfarë të bëjmë. Por këto janë vetëm justifikime. Faktet janë të qarta, fëmijë të vrarë, spitale të shkatërruara, shkolla të rrafshuara, qytete të zhdukura nga harta. Bota hesht, heshtim edhe ne.

Edhe ne si popull e dimë se çfarë do të thotë të kërkosh ndihmë dhe të injorohesh. E kemi përjetuar padrejtësinë dhe dhimbjen, por sot, kur një popull tjetër kalon nëpër të njëjtën gjë, bota hesht, heshtim edhe ne. Kjo e rrit edhe më shumë turpin e mospërgjigjes sonë.
Ne nuk mund të themi se nuk e dimë. Sot çdo gjë shihet në kohë reale, çdo fotografi dhe çdo pamje na vjen në telefon e në televizor. Heshtja nuk është se nuk po e dimë se çka po ndodh, sepse kemi zgjedhur të mos flasim. Dhe kjo zgjedhje shpesh na bën servilë ndaj më të fortit.
Kjo nuk është çështje politike. As nuk ka lidhje me religjionin. Është çështje njerëzore. Të drejtën për jetë dhe dinjitet nuk mund t’ia mohosh një populli dhe ta mbulosh me fjalë boshe. Kur një popull vritet, dëbohet dhe shkatërrohet, dhe bota bën sikur nuk sheh, kjo është turp për të gjithë ne.

Ky është momenti i fundit kur bota duhet të ndalet dhe të reflektojë, dhe të ndalë këtë tragjedi njerëzore e cila nuk ka mbarim. A.S

Shkruan Avni Selmani

Kohët e fundit kemi humbur disa nga figurat më të mëdha të kinematografisë sonë. Margarita Xhepa, Dhimitër Anagnosti, Pirro Milkani, Enver Petrovci, Naum Shundi e të tjerë që dhanë gjithë jetën për artin dhe kulturën shqiptare, nuk janë më. Me ikjen e tyre mbetet një mungesë që nuk mbushet lehtë, sepse me ta ikën jo vetëm një artist, por edhe një pasuri kulturore e kombit tonë.

Por e vërteta është se ne kujtohemi vonë. Sa janë gjallë, i lëmë pas dore. Heshtim. Shpesh edhe i gjykojmë, i përbuzim apo i margjinalizojmë. Pastaj, sapo largohen, fillojmë me lavdërime, fjalë të mëdha dhe nderime që nuk vlejnë më për ta. Kjo është hipokrizi dhe e kemi kthyer në zakon.

Ky brez artistësh nuk solli vetëm filma e role, por krijoi themelet e një identiteti kulturor që na bashkoi si shoqëri. Ata edukuan breza, frymëzuan të rinj dhe lanë pas një trashëgimi që nuk matet me çmime apo duartrokitje. Me ta u rritën breza të tërë, dhe kjo është arsyeja pse ikja e tyre lë një mungesë që nuk e mbush dot askush tjetër. Dhe sa më shumë kalon koha, aq më qartë shihet se sa të vlefshëm ishin, sepse gjeneratat e sotme, me gjithë mundësitë që kanë, ende nuk e kanë arritur as për së afërmi nivelin e tyre.

Ky realitet nuk është vetëm faj i shoqërisë, por edhe i institucioneve që duhej të ishin të parat që ta ruanin dhe ta nderonin këtë trashëgimi. Ata duhej t’i siguronin edhe materialisht, sepse edhe pse ikin fizikisht, veprimtaria e tyre vazhdon. Veprat dhe kontributi i tyre do të mbeten edhe pas tyre, dhe me to do të shkruhet historia e kinematografisë sonë.

Kështu humbim dyfish, humbim ikonat dhe humbim edhe urën që lidh brezat. Dhe kjo sjellje është e turpshme. Dëmton jo vetëm të kaluarën tonë kulturore, por edhe vullnetin e brezit të ri për të krijuar. Shumë prej artistëve vetë e kanë thënë se janë ndjerë të harruar e të lënë mënjanë, edhe pse kishin ende shumë për të dhënë. Nëse vazhdojmë kështu, do të përsëritim të njëjtin fat edhe me ata që sot janë në skenë e ekran.

Këto figura nuk i përkasin vetëm një qyteti apo një vendi. Ato i përkasin gjithë shqiptarëve, kudo që janë. Arti i tyre kaloi kufijtë, na prezantoi edhe jashtë vendit në konkurse e festivale, dhe i dha dinjitet kombit. Është trashëgimi që duhet të na bashkojë të gjithëve, sepse nuk njeh kufi as në gjuhë, as në ndjenjë, as në mesazh.

Respekti dhe kujdesi ka vlerë vetëm sa janë gjallë, jo në lavdërimet pas vdekjes. A.S

Shkruan Avni Selmani

Enver Petrovci nuk ka nevojë për përshkrime. E dimë të gjithë kush ishte. Aktor i madh, mjeshtër i fjalës dhe i skenës, njeri që frymëzoi breza dhe që la gjurmë të thella në teatrin dhe filmin shqiptar. Por përpos talentit dhe kontributit të tij në art, Enver Petrovci ishte edhe një njeri i jashtëzakonshëm. I ndershëm, i sinqertë dhe i lirë në mendim. Por kjo liri e mendimit shpesh u keqinterpretua.

Në vitet e fundit të jetës, ai u bë objekt sulmi mediatik. Një intervistë e tij u keqpërdor, iu shtrembërua kuptimi dhe iu dha drejtim i qëllimshëm për të nxitur reagimin publik. Nuk ishte hera e parë që ndodhte kjo. Por ajo që nuk falet është heshtja. Heshtja e atyre që e kanë njohur nga afër. Heshtja e kolegëve, e bashkëkohësve, e atyre që kanë punuar me të, që kanë mësuar prej tij, që kanë ndarë skenën dhe jetën me të. Sidomos heshtja e komunitetit artistik, ata të cilët e njihnin më së miri, që duhej të dilnin të parët dhe të mbronin dinjitetin e tij, duke e thënë të vërtetën.

Është e pashpjegueshme kur për Enverin flasin ata që e kanë gjykuar me qëllim dhe pa të drejtë, pa e njohur kurrë nga afër, ndërsa heshtën ata që janë rritur me të, janë arsimuar prej tij dhe kanë kaluar kohë me të në skenë e në jetë. Dhe nuk e patën guximin ta thonin të vërtetën, të tregonin që një njeri që ka dhënë gjithë jetën për artin, nuk e meriton të ulet për shkak të një qëndrimi a një fjale të lirë.

Enveri ishte jo vetëm aktor i madh, por edhe patriot dhe humanist. Më kujtohet një bisedë që pata me të, para shumë vitesh, kur e pyeta: “Pse u largove nga Beogradi.” M’u përgjigj: “Nuk e lash Beogradin pse unë personalisht kisha ndonjë problem, përkundrazi gëzoja një respekt të jashtëzakonshëm. Por u largova sepse ishte ajo kohë kur mediat dhe nacionalistët flisnin zi e terr për ne dhe kundër nesh… për mua ajo u bë një situatë e padurueshme. Në ato rrethana, kthimi në atdhe ishte i vetmi vendim për mua.” Këto ishin fjalët e tij.

Me kthimin e tij në Kosovë, themeloi teatrin “Dodona”, që ishte i vetmi institucion kulturor në atë kohë robërie dhe gjendjeje të jashtëzakonshme. Po ashtu, themeloi Fakultetin e Arteve, degën e aktrimit, në kushte okupimi, nën presion e masa të dhunshme. Dhe kjo, më shumë se çdo fjalë, tregon kush ishte Enver Petrovci.

Tani që ka ndërruar jetë, rrjetet sociale janë mbushur me ngushëllime, me fotografi, me kujtime dhe me fjalë të mira. Tani është lehtë me folur. Tani është vonë. Sepse mbështetja që nuk jepet kur një njeri është gjallë, nuk ka më vlerë kur ai nuk është më. Sepse fjalët e mira pas vdekjes janë të kota, kur në jetën e tij ai është lënë i vetëm përballë një turme që linçon. Dhe ky nuk është problem vetëm i një rasti. Është pasqyrë e një shoqërie që hesht kur duhet të flasë dhe flet kur nuk ka më asnjë peshë.

Enver Petrovcit nuk i duhet më mbrojtje. Ai e ka thënë fjalën e vet me jetën që ka jetuar. Por ne, si shoqëri, duhet të mësojmë që respekti për një njeri nuk fillon pas vdekjes. Fillon kur je i gatshëm të dalësh përballë dhe të thuash të vërtetën, edhe kur nuk të pëlqen, edhe kur të kushton.

Sot nuk kemi vetëm një humbje të madhe në art. Me këtë humbje, na rikujtohet edhe një e vërtetë e dhimbshme, sa të pabesë dimë të bëhemi ndaj njerëzve që na kanë dhënë më shumë se kushdo tjetër.

Në fund, ai iku nga kjo botë me dinjitet, krenar për krijimtarinë që la pas, duke hyrë në historinë e kinematografisë shqiptare. Pas vetes la një trashëgimi të çmuar artistike dhe një familje të mrekullueshme që e bën krenar. A.S

Shkruan Avni Selmani

Duke qenë se shoqëria jonë është aq shumë e ndarë, si në aspektin politik ashtu edhe në atë mediatik, pothuajse çdo gjë shihet përmes interesave dhe simpative politike, qoftë të partive apo të liderëve. Kjo ndarje është rezultat i përçarjeve të klasës politike mes veti, të cilat më pas e kanë përçarë edhe popullin. Kjo ndarje është bërë ekstreme, ose je për një subjekt dhe lider, ose je ekstremisht kundër tij. Këtu nuk ka mes për një qëndrim të arsyeshëm.

Gjithçka nis në studiot televizive. Aty nuk ka debat të arsyeshëm, por përplasje të hapura. Çdo gjë ndahet në dy kampe, njëra palë e ngrit një çështje në qiell, tjetra të njëjtën e fundos krejtësisht. Më pas gjithçka del nga kontrolli dhe debati banalizohet me ofendime. Dhe këtu lind pyetja, pse ndodh kjo? Përgjigjja është e thjeshtë, sepse interesat dhe porositë janë të ndryshme, ndërsa studiot televizive shpesh bëhen zëdhënëse të këtyre interesave.

Këtë fenomen e përjetova edhe në shkrimet e mia të fundit, ku ideja ime si gjithmonë është të jem i paanshëm dhe i drejtpërdrejtë. Megjithatë, shpesh ndodh që disa lexues e zhvendosin temën dhe i japin tjetër drejtim. Në vend që të diskutojnë çështjen që ngrihet, disa kthehen tek simpatia për ndonjë lider apo parti politike, duke u munduar ta shfajësojnë të vetin për kaosin politik që është krijuar, ndërsa të tjerë bëjnë të kundërtën duke sulmuar e akuzuar liderin tjetër. Në të dy rastet, debati largohet nga tema. Kjo tregon sa larg ka shkuar ndarja e shoqërisë sonë dhe sa shumë e kanë idealizuar liderin e tyre, duke e parë si të madhërishëm e të paprekshëm. Pikërisht për këtë arsye është kaq e vështirë të bëhet një diskutim i shëndoshë, sepse edhe kur përpiqesh të jesh i paanshëm, prapë të gjykojnë.

Kjo gjendje e ka lodhur qytetarin e zakonshëm. Shumëkush nuk beson më as në fjalë, as në premtime. Një pjesë ka rënë nën ndikimin e kësaj situate kaotike, disa janë të hutuar dhe nuk e dinë çfarë po ndodh, ndërsa të tjerë nuk e kanë haberin dhe nuk dinë ku të pozicionohen. Në vend që të flasim për problemet që na preokupojnë si shoqëri, harxhojmë energji duke u rreshtuar pro ose kundër liderëve. Në këtë mënyrë humbet thelbi i debatit dhe përfitojnë vetëm interesat e ngushta politike.

Vetëm kur arrijmë si shoqëri të shohim realitetin pa ndikim politik, mund të ndodhë ndryshimi i vërtetë. Sepse një shoqëri që jeton me iluzione, nuk mund të ecë kurrë drejt përparimit. A.S

Shkruan Avni Selmani

Vendimi i Shteteve të Bashkuara për ta pezulluar Dialogun Strategjik me Kosovën nuk është një lajm i zakonshëm. Ai është një paralajmërim serioz për partneritetin më të rëndësishëm që ka Kosova. Në vend të shqetësimit, një pjesë e klasës politike dhe disa media e kanë parë si fitore politike.

Ky qëndrim tregon se sa e ndarë dhe e përçarë është klasa jonë politike. Për interesa të ngushta, në vend që të ishin të shqetësuar për vendin, e marrin si përfitim politik kur dëmtohet imazhi i qeverisë, pa marrë parasysh se në fakt dëmtohet Kosova si shtet. Në vend që të shohin rrezikun e ftohjes së marrëdhënieve me aleatin kryesor, në vend që ta kuptojnë si rrezik për vendin, e shfrytëzojnë për përfitime të përkohshme politike.

Një sjellje e tillë është e rrezikshme, sepse vendos interesin partiak mbi atë kombëtar. Në vend që të hapet debat se si të ruhet besimi i SHBA-së dhe si të korrigjohen gabimet në politikën e brendshme e të jashtme, krijohet një atmosferë ku “çdo goditje ndaj qeverisë është e mirëpritur”, edhe kur ajo goditje prek themelet e shtetit.

Në këtë kuptim, mirëpritja e pezullimit nga një pjesë e klasës politike dhe disa media është pasqyra e një mentaliteti që nuk dallon kufirin mes lojës politike dhe përgjegjësisë shtetërore. Sot është pezulluar Dialogu Strategjik, nesër mund të ftohen edhe marrëdhëniet më të thella ekonomike e ushtarake. Atëherë, kush humb dhe kush do ta përshëndesë këtë?

Ky moment duhet parë si thirrje për reflektim. Patriotizmi i vërtetë nuk matet me gëzimin që sjell dështimi i tjetrit, por me aftësinë për ta mbrojtur vendin nga dështimet e mëdha. Sepse kur humbet besimi i aleatit kryesor, pasoja nuk i ndien vetëm politika, por i gjithë shteti.A.S

Shkruan Avni Selmani

Në një shoqëri demokratike, roli i partive politike do duhej të ishte që të përfaqësojnë qytetarët, të mbrojnë interesat e tyre dhe të krijojnë ide që e çojnë vendin përpara. Ato duhet të jenë ura mes popullit dhe pushtetit, vend ku qytetari ndihet pjesë e vendimmarrjes.

Por tek ne realiteti është ndryshe. Partitë ngjajnë më shumë me klube private. Udhëheqësit me rrethin e tyre i shohin partitë si prona private, mbledhin rreth vetes një grusht njerëzish besnikë dhe çdo vendim merret brenda atij rrethi. Nëse vijnë në pushtet, institucionet mbushen me militantë, postet ndahen si shpërblime, e qytetari nuk ka asnjë ndikim.

Tek partitë politike tek ne vlen një parim i thjeshtë, nuk ka rëndësi sa profesionist apo intelektual je, por sa i përkushtuar je ndaj partisë dhe sa besnik je ndaj udhëheqjes së saj. Kjo e tregon pse shumë njerëz të aftë mbesin jashtë, ndërsa vendet e rëndësishme zihen nga ata që dinë vetëm të ndjekin urdhrat dhe të sillen si servilë ndaj udhëheqësit.

Shpesh bëhet pyetja, pse në partitë tona nuk shohim akademikë, intelektualë apo profesionistë të njohur? Përgjigjja është e thjeshtë, ata nuk janë të mirëseardhur. Me njerëz të tillë nuk do të mund të bëheshin pazaret që shihen sot, sepse ata nuk do të pranonin t’i nënshtroheshin urdhrave pa kushte. Prandaj partitë zgjedhin më lehtë militantët dhe besnikët, të cilët nuk e vënë në dyshim vendimin e udhëheqjes.

E njëjta gjë shihet edhe brenda vetë partive. Sa prej tyre bëjnë zgjedhje të hapura dhe reale? Zgjedhja e kryetarit zakonisht bëhet pa kundërkandidat dhe pa vota të fshehta, sepse duhet të shihet qartë kush është me kryetarin dhe kush jo. Listat e kandidatëve përgatiten nga lart, mendimet ndryshe nuk lejohen, dhe edhe votimet në parlament duhet të jenë në koordinim me shefin e partisë. Këtë dukuri e pamë edhe në seancat e fundit të parlamentit. Deputetët votuan ashtu siç morën urdhra nga udhëheqësit e partive, pa asnjë mendim të tyre. Nuk u lejua të votohet me votim të fshehtë, sepse kjo do t’u hiqte kontrollin shefave të partive. Në vend që deputeti të përfaqësojë qytetarin, ai mbetet i lidhur me klubin e tij politik.

Çdo katër vjet, gjatë fushatave, partitë kujdesen shumë për qytetarët. I vizitojnë, i dëgjojnë për hallet e tyre dhe u premtojnë zgjidhje. Por sapo të mbarojnë zgjedhjet, gjithçka ndryshon. Ata mbyllen në qetësinë e tyre dhe e ndajnë “tallin” mes vetes, duke shpërblyer të gjithë “meritorët” e partisë me poste dhe privilegje. Për qytetarin nuk tregojnë më asnjë kujdes, sepse në këtë fazë për ta e rëndësishme është vetëm besnikëria ndaj partisë, jo ndaj popullit.

Një tjetër dukuri është rivaliteti i partive me njëra-tjetrën. Ky rivalitet shpesh kthehet në armiqësi të hapur dhe personale mes krerëve të partive. Kur krerët e partive sillen si armiq mes vete, bëhet e qartë se institucionet nuk funksionojnë. Në një shtet me institucione të forta, partitë do të ishin të detyruara të bashkëpunonin për interesin e përbashkët.

Nga e gjithë kjo lind pyetja, kush e mbron qytetarin, kur partitë sillen si klube private? Por në fund, përgjegjësia bie edhe mbi vetë qytetarin. Duke i parë këto dukuri, një pjesë e madhe e qytetarëve lidhen emocionalisht me krerët e partive dhe i mbrojnë, duke i lejuar ato të përsëriten. Në këtë mënyrë, qytetari pranon të mbetet i papërfaqësuar dhe e lë shtetin peng i tyre. A.S

Shkruan Avni Selmani

Asnjëherë më parë nuk kemi qenë në një krizë kaq të thellë institucionale, ku shteti duket i paralizuar nga klasa politike, e cila për interesa të ngushta nuk ka interes të ofrojë një zgjidhje që do ta zhbllokonte këtë ngërç, i cili po duket se nuk ka mbarim. Në këtë gjendje, një pjesë të madhe të përgjegjësisë e mbajnë edhe mediat, të cilat jo vetëm që nuk e pasqyrojnë realitetin, por shpesh bëhen pjesë e lojës duke u shërbyer po atyre interesave. Në vend që të jenë kontrolluesit e klasës politike dhe mbrojtësit e së vërtetës, ato shndërrohen në instrument të politikës, duke humbur kështu misionin e tyre kryesor.

Një pjesë e fajit bie edhe mbi Komisionin e Pavarur të Mediave, i cili, në vend që të garantojë pluralizmin dhe pavarësinë, është përfshirë në vendime të diskutueshme, të cilat kanë hapur dyshime serioze për ndikim politik. Kjo ka bërë që Kosova të bjerë ndjeshëm në indeksin e lirisë së medias, një tregues i qartë se hapësira e fjalës së lirë po ngushtohet dhe se mediat e pavarura po e kanë gjithnjë e më vështirë të mbijetojnë.

Këto ditë pamë se si vendimet e Gjykatës Kushtetuese interpretohen në mënyra të ndryshme nëpër studio televizive, sipas interesave të secilit kanal. Një tjetër fenomen shqetësues është shndërrimi i këtyre studieve në skena show-sh, ku përballjet bëhen më shumë për spektakël sesa për përmbajtje. Në këto debate përdoret shpesh fjalor i keq, njerëzit e jetës publike bullizohen, dhe publikut i serviret më shumë përplasje verbale sesa analizë e vërtetë.

Shumë media nuk e përcjellin as agjendën shtetërore. Kohë më parë doli një raport ndërkombëtar i SIGMA/OECD, i cili tregoi se Kosova sot qëndron më mirë se shumica e vendeve të rajonit në performancën e administratës publike, por këto të dhëna u heshtën nga shumica e mediave sepse nuk u përshtaten interesave politike që ato i shërbejnë.

Në anën tjetër, programe edukative ka shumë pak. Arsyeja është e thjeshtë, ato nuk sjellin audiencë dhe nuk konsiderohen të dobishme për interesat e mediave. Kjo tregon qartë se për shumicën e tyre nuk ka rëndësi cilësia e përmbajtjes, por vetëm tregu dhe ndikimi politik.

Pasojat e kësaj gjendjeje janë të qarta. Qytetarët nuk e shohin më median si burim të besueshëm, por si një zë që përsërit të njëjtat fjalë që dëgjojnë nga politika. Problemet e përditshme, vështirësitë ekonomike, padrejtësitë dhe shkeljet e ligjit nuk marrin hapësirën që meritojnë. Në vend të tyre, dominon skena e debatit politik, ku gjithçka kthehet në spektakël, por jo në zgjidhje.

Prandaj pyetja është. pse nuk kemi media që shërbejnë si mbrojtës i qytetarëve, por kemi media që shërbejnë si mjet i interesave të caktuara. A.S

Shkruan Avni Selmani

Me realizimin e ëndrrës shekullore për të pasur shtetin tonë, u krijua bindja se më në fund po hapej një faqe e re e historisë sonë. Rezultat i kësaj ishte kthimi i qindra mijëra të dëbuarve nga lufta, të cilët, edhe pse në vendet e Evropës kishin një jetë më të mirë e më të sigurt, vendosën të ktheheshin në Kosovë. Ky kthim nuk ishte thjesht një rikthim fizik, por besimi se më në fund kishte ardhur koha për të ndërtuar një atdhe ku secili do të ndjehej i mbrojtur dhe i barabartë. Ishte momenti kur besimi te institucionet po ndërtohej mbi entuziazmin e madh dhe pritjen që drejtësia më në fund do të bëhej realitet.

Por kjo nuk zgjati shumë. Shpejt u pa se shteti nuk po bëhej ashtu siç ishte menduar. Në vend të institucioneve që duhej të garantonin barazi, u krijuan struktura të dobëta, të kapura nga interesa të ngushta. Shpresa që njerëzit kishin sjellë me vete u ndesh me korrupsion, padrejtësi dhe mungesë vizioni.

Ky dallim mes asaj që pritej dhe asaj që ndodhi është arsyeja pse sot besimi te shteti dhe institucionet është aq i dobët. Ata që u kthyen nga një jetë e sigurt në Evropë për të ndërtuar këtu, tani e shohin se ky vend nuk i trajtoi ashtu si e kishin ëndërruar. Të zhgënjyer dhe të dëshpëruar, tani e mendojnë të ikin përsëri. Jo nga lufta, por nga realiteti i hidhur.

Klasa politike, në vend që të merret me zhvillimin e vendit, merret me përplasjet mes vetes dhe me interesat e veta. E kemi parë edhe në kohët e fundit, ku vendimet e rëndësishme janë bllokuar. Për interesa personale dhe të grupeve të caktuara është paralizuar shteti, pavarësisht çmimit dhe pasojave që mund të ketë. Institucionet, që duhej të ishin vendi ku zgjidhen problemet, janë kthyer në mjet për interesa partiake dhe personale.

Por edhe qytetari nuk mund të mbetet i përjashtuar nga kjo përgjegjësi. Heshtja, mosinteresimi dhe pajtimi me gjendjen e kanë bërë më të lehtë që shteti të kthehet në pronë të pak njerëzve. Një shoqëri që nuk kërkon llogari, e humb ngadalë të drejtën për të pasur shtet funksional.

Pasojat janë të dukshme. Kur humbet besimi te shteti, qytetari është i detyruar të zgjedhë rrugë të tjera, të largohet, të anashkalojë gjithçka ose të heshtë. Si rezultat i kësaj, po ikin edhe ata që janë mirë materialisht, sepse mënyra se si po funksionon shteti nuk u jep asnjë perspektivë. Dhe kjo ikje kësaj radhe do të jetë e dhimbshme, sepse këta nuk do të kthehen më. Kjo tregon më së miri dështimin e shtetit dhe mungesën tonë si shoqëri për ta ruajtur besimin.

Nga e gjithë kjo mbetet të shpresojmë se do të krijohet një vetëdije kombëtare, që të kuptojmë se kjo gjendje nuk mund të vazhdojë pafundësisht. Si popull nuk e meritojmë të jetojmë në një realitet ku besimi te shteti dhe institucionet është humbur. Ndryshimi është i domosdoshëm dhe duhet të vijë prej nesh, përndryshe kjo gjendje do të thellohet edhe më shumë. A.S

Shkruan Avni Selmani

Gjatë gjithë historisë kemi qenë të robëruar. Nga kush jo. Dhe gjithmonë kemi ëndërruar të kemi shtetin tonë. Ky ka qenë qëllimi më i madh i brezave para nesh, ëndrra për të cilën u sakrifikuan jetë të tëra. Por tani që e kemi shtetin, sikur jemi ngopur me të dhe kemi harruar pse sakrifikuam aq shumë për ta pasur. Shpesh e pyesim veten pse, edhe pas kaq vitesh pavarësi, nuk ndihemi si qytetarë të një shteti që na përfaqëson dhe na mbron. Kemi flamurin, kushtetutën dhe institucionet tona, por realiteti i përditshëm na tregon një pamje krejt tjetër. Pse ndodh kjo?

Një nga arsyet pse kemi këtë gjendje është se mënyra e të menduarit ka mbetur e njëjtë. Shumë nga ata që sot mbajnë poste e trajtojnë shtetin si pronë private, jo si përgjegjësi ndaj qytetarëve. Trashëgimia e sistemeve të mëparshme, ku partia ishte mbi ligjin, vazhdon edhe sot. Edhe pse kemi ndërruar flamujt, nuk kemi ndërruar mënyrën e të menduarit.

Një tjetër arsye është kapja e institucioneve nga partitë politike, që e ka shndërruar shtetin në pronë private të pak njerëzve. Shumë vendime merren për interesa të ngushta dhe jo për të mirën e përbashkët. Qytetari nuk shihet si qëllim, por si mjet për vota. Kjo krijon mosbesim dhe humbje shprese.

Një pjesë e fajit është edhe tek ne, qytetarët. Shumë njerëz e shohin shtetin vetëm si burim përfitimesh dhe jo si diçka që duhet mbrojtur e përmirësuar. Ne e duam shtetin vetëm kur na sjell përfitime dhe e shajmë kur na mungon diçka, por rrallë e ndjejmë si përgjegjësi të përbashkët.

Ky shqetësim nuk është i ri. Ai paraqitet herë pas here, por sidomos kohët e fundit, kur jeta institucionale është thuajse e paralizuar. Kur i dëgjon arsyet e kësaj gjendjeje, janë aq banale dhe të pabesueshme, sa që njeriu fillon të mendojë me vete, si është e mundur që një shtet funksionon kaq keq, dhe askush nuk mban përgjegjësi,

Kjo gjendje ka bërë që edhe ndërkombëtarët të mos na marrin më seriozisht. Kur një shtet nuk funksionon dhe nuk ka udhëheqje me vizion, bie edhe respekti ndërkombëtar. Kjo shihet në mungesën e vizitave zyrtare, ftesave në tryeza të rëndësishme dhe pengesat për anëtarësim në organizata ndërkombëtare. Në sytë e botës, një shtet që nuk sillet me dinjitet me veten, nuk mund të kërkojë trajtim me dinjitet nga të tjerët.

Ndoshta tek ne shqiptarët ka mbetur ende ajo ndjenja se gjatë gjithë historisë kemi jetuar vetëm për të mbijetuar. Prandaj, shtetin nuk e ndjejmë si duhet. Nuk e shohim si diçka tonën për të cilën duhet të kujdesemi, por si diçka që ose na zhgënjen, ose e përdorim kur na duhet.

Prandaj, pavarësisht se kemi shtetin tonë, shpesh nuk ndjehemi sikur jetojmë në një shtet të mirëfilltë. Sepse shteti nuk është vetëm një flamur dhe disa zyra. Shteti është ndjenja e përbashkët se ky vend është i yni dhe se secili prej nesh ka përgjegjësi për ta mbrojtur dhe përmirësuar. Deri kur të mos e kuptojmë këtë, do të kemi vetëm emrin “shtet”, por jo jetën që duhet të na japë ai. A.S

Shkrian Avni Selmani

Teknologjia është bërë pjesë e pandashme e jetës sonë. Çdo ditë përdorim telefona, kompjuterë, makina të mençura, rrjete sociale dhe shërbime që disa dekada më parë as që i imagjinonim. Ajo na e ka lehtësuar jetën, na ka afruar më shumë me botën, por në të njëjtën kohë ka hapur edhe dilema të mëdha për mënyrën si po ndryshojmë si shoqëri dhe si njerëz.

Sot, në tryezat botërore dhe në studiot televizive, zhvillohen debate të shumta për këtë temë. Njëra anë thekson të mirat e arritjeve teknologjike dhe mundësitë që ato sjellin për jetën e njeriut. Ana tjetër ngre shqetësime për rreziqet, pasiguritë dhe të panjohurat që këto zhvillime mund të sjellin, sidomos kur bëhet fjalë për transhumanizmin, i cili ngre pyetje rreth kufijve të njeriut si qenie.

E mira e teknologjisë shihet kudo. Në mjekësi, falë teknologjisë moderne sot diagnostikohen dhe shërohen sëmundje që dikur ishin të pashpresa. Implantet, ndërhyrjet robotike dhe inteligjenca artificiale po shpëtojnë jetë. Në komunikim, teknologjia ka thyer kufijtë, një mesazh arrin në sekonda nga njëra anë e botës në tjetrën. Arsimi është bërë më i qasshëm, librat, kurset dhe dijet tani janë në dispozicion për këdo që ka internet. Edhe jeta e përditshme është më e lehtë, nga pagesat elektronike, deri te pajisjet që kursejnë kohë dhe energji.

Por teknologjia ka edhe anën e saj të errët. Varësia nga pajisjet është bërë problem serioz, sidomos tek të rinjtë. Kalojmë më shumë kohë duke shikuar ekrane sesa duke folur me njëri-tjetrin. Privatësia jonë është gjithnjë e më e rrezikuar, sepse çdo klikim, kërkim apo bisedë mund të ndiqet dhe të shfrytëzohet. Marrëdhëniet njerëzore shpesh dobësohen, sepse përqendrimi te botët virtuale na largon nga realiteti. Ndërkohë, algoritmet e rrjeteve sociale na drejtojnë pa e kuptuar, duke ndikuar tek ajo që lexojmë, besojmë e madje edhe tek mënyra si mendojmë. Frika më e madhe është se robotët dhe inteligjenca artificiale mund të zëvendësojnë shumë profesione, duke e bërë të pasigurt të ardhmen e punës.

Në fund, pyetja nuk është nëse teknologjia është e mirë apo e keqe. Ajo nuk ka moral vetvetiu. Varet nga mënyra si ne e përdorim. Ajo mund të jetë një mjet i fuqishëm për të përmirësuar jetën, por edhe një rrezik i madh nëse i dorëzohemi pa kontroll.

E ardhmja nuk varet vetëm nga sa e fuqishme bëhet teknologjia, por sa të kujdesshëm jemi ne në përdorimin e saj.A.S

Shkruan Avni Selmani

Bota po ecën me një shpejtësi të paparë drejt përparimeve teknologjike. Çdo ditë, shpikje të reja po ndryshojnë mënyrën si jetojmë, si punojmë dhe si mendojmë. Ne, pa e kuptuar, po e përshtatim jetën tonë sipas ritmit të teknologjisë, ndoshta pa e ditur se ku do të na çojë e gjithë kjo.

Gjërat që dikur i shihnim vetëm në filma fantastiko-shkencorë po bëhen realitet, implante teknologjike që bëhen pjesë e trupit, gjene që ndryshojnë jetën tonë, inteligjencë artificiale që vendos në vendin tonë, robotë që marrin jo vetëm punët tona, por edhe rolin tonë në shoqëri. Transhumanizmi, si proces i ri, synon të bashkojë trupin dhe mendjen e njeriut me teknologjinë, përmes implanteve si Neuralink, me qëllim rritjen e inteligjencës, forcës apo kujtesës. Por kush do të vendosë se çfarë është përmirësim dhe kush do të përjashtohet nga kjo? Bioetika këto zhvillime i sheh me kujdes, sepse ngritin pyetje të thella për barazinë, privatësinë dhe vetë kuptimin e të qenit njeri.

Teknologjia nuk është thjesht një mjet. Ajo ndryshon rrënjësisht mënyrën si mendojmë, si e shohim realitetin dhe si marrim vendime. Ne e përdorim çdo ditë, por shpesh nuk e dimë si funksionon dhe cilat janë qëllimet e atyre që e krijojnë. Kjo na bën të pambrojtur, të varur dhe të lehtë për t’u kontrolluar.

Prandaj, është e domosdoshme të edukohet rinia, jo vetëm për të përdorur teknologjinë, por për ta kuptuar, për ta vlerësuar dhe për t’i njohur rreziqet e saj. Sepse ky zhvillim nuk ndalet, por ne mund të zgjedhim si t’i përgjigjemi atij.

Në shumë vende të zhvilluara, qeveritë, shkollat dhe mediat organizojnë programe që shpjegojnë teknologjitë e reja dhe pasojat e tyre. Tek ne, as arsimi dhe as mediat nuk i japin hapësirën që duhet, duke e lënë shoqërinë në mëshirën e të panjohurës. Prandaj është e domosdoshme që institucionet të marrin masa, ta orientojnë atë dhe t’i shpjegojnë për rreziqet e mundshme.

Nëse nuk e kuptojmë dhe nuk i përgjigjemi me përgjegjësi këtyre zhvillimeve, atëherë jo, nuk jemi në hap me botën. Nuk mjafton ta përdorim teknologjinë, duhet ta kuptojmë, ta drejtojmë dhe ta vëmë në shërbim të njeriut, përndryshe ajo do të na drejtojë ne. A.S

Shkruan Avni Selmani

Ndërkohë që bota po merret me zhvillime të reja shkencore, teknologjike dhe shoqërore, si inteligjenca artificiale, robotika dhe risitë që po ndryshojnë mënyrën e jetesës, ne vazhdojmë të merremi me probleme që në shumë vende janë kapërcyer prej kohësh, mungesën e drejtësisë, punësimin përmes lidhjeve, tenderët e manipuluar, korrupsionin që nuk ndalet, partitë që sillen si pronarë të shtetit dhe përçarjet mes nesh.

Bota po ecën përpara duke krijuar mundësi të reja bashkëpunimi, ndërsa ne e humbim kohën në grindje mes vetes. Aty ku flitet për zhvillime që ndryshojnë jetën, zgjatin atë dhe përmirësojnë aftësitë e njeriut, ne merremi me fyerje dhe përplasje të kota. Ndërsa shtetet përgatiten për ekonominë e së ardhmes, ne zihemi për trashëgimi, për vendime klanore dhe për privilegje të grupeve të caktuara.

Derisa në vende të tjera studiot televizive hapin diskutime për tema që janë jo vetëm aktuale, por edhe të domosdoshme për kohën, mediat tona janë të mbushura me emisione të përsëritura dhe me argatë të klaneve politike, që flasin pa përmbajtje dhe pa ide për të ardhmen.

Kosova është një vend me një rini të jashtëzakonshme, por në vend që të udhëhiqet drejt inovacionit, ajo po detyrohet të ikë jashtë. Ndërkohë që bota mendon si të jetojë më gjatë, më shëndetshëm dhe më të lumtur, rinia jonë mendon si të shpëtojë nga papunësia, padrejtësia dhe nga një klimë që nuk e mbështet as e motivon. Bota planifikon dekadat e ardhshme, ne nuk kemi një plan as për vitin e ardhshëm.

Është e vërtetë që historia jonë ka qenë e rëndë dhe në shumë gjëra jemi vonë. Por pikërisht kjo duhet të na motivojë që të mos mbetemi peng i së kaluarës. Jo për ta harruar, sepse e kaluara nuk harrohet, por për të mos lejuar që ajo të na mbajë larg të ardhmes. Nuk kemi më kohë për të qëndruar në vend. Bota po ecën me shpejtësi dhe ne duhet të ecim bashkë me të. Integrimi në zhvillimet globale nuk është më zgjedhje, por domosdoshmëri.

Nëse nuk e ndryshojmë drejtimin, do të mbetemi një vend që jeton gjithmonë në të kaluarën, ndërsa bota do të ecë drejt një të ardhmeje që ne nuk do ta kuptojmë, madje edhe kur ajo të jetë bërë realitet. Por atëherë do të jetë tepër vonë për të pyetur pse mbetëm pas. E ardhmja nuk do të na presë. Edhe kështu jemi vonë, prandaj të ecim në hap me botën duke i lënë anash të gjitha ndarjet dhe interesat personale, sepse shteti është mbi të gjitha. A.S

Për dekada me radhë, diaspora shqiptare ka qenë një nga shtyllat më të rëndësishme për mbështetjen e vendit, duke kontribuar jo vetëm ekonomikisht, por edhe me ide, përvojë dhe gatishmëri për t’u angazhuar në zhvillimin e vendit. Ka qenë pjesë e shumë aksioneve për ndihmën e Kosovës, sidomos në periudha kur shteti ishte i pafuqishëm ose nuk funksiononte. Megjithatë, kur bëhet fjalë për investime në ekonomi, faktet tregojnë një tjetër realitet. Investimet nga diaspora janë të pakta, ndërsa potenciali mbetet i pashfrytëzuar. Shpesh thuhet se mërgata nuk ka interes për të investuar, por problemi është më i thellë. Kosova nuk ofron kushte të mjaftueshme për ta kthyer këtë vullnet në veprim konkret.

Çdo investitor kërkon siguri. Shumë mërgimtarë që kanë tentuar të investojnë janë përballur me gjykata të ngadalshme, vendime të padrejta dhe ndikime politike që mbrojnë lidhjet, jo ligjin. Kur dikush që ka punuar ndershëm për vite të tëra humb investimin për shkak të mashtrimeve apo ndërhyrjeve politike, kjo jo vetëm që është padrejtësi, por shndërrohet në një mesazh negativ për të gjithë të tjerët. Në mungesë të sigurisë ligjore, pak kush merr rrezikun përsipër. Po ashtu, nuk ekziston një mekanizëm shtetëror që ta orientojë apo ta mbështesë seriozisht investitorin nga jashtë. Politikat janë të paqarta, qasja në treg është e vështirë dhe lehtësitë që premtohen në fjalime rrallëherë zbatohen në praktikë. Edhe iniciativat që vijnë nga vetë diaspora rrallëherë merren seriozisht nga institucionet. Ata që kthehen me ide, shpesh përballen me zvarritje dhe pengesa në vend të bashkëpunimit. Disa kanë humbur kursimet, të tjerë janë mashtruar nga bashkëpunëtorë të paqëndrueshëm. Disa janë nënvlerësuar ose përballur me mosbesim. E në fund, edhe nëse arrijnë të fillojnë një veprimtari, shpesh përballen me konkurrencë jo të ndershme në treg, që mbështetet nga lidhjet politike, abuzimi me ligjin apo privilegjet informale që u jepen atyre që janë afër pushtetit.

Shteti nuk mund të presë që diaspora të investojë për arsye emocionale. Është e papranueshme që pas kaq vitesh pavarësi, ende të mos ekzistojë një strategji serioze për përfshirjen e kapitalit dhe përvojës së diasporës në zhvillimin e vendit. Të kërkosh ndihmë vetëm në kohë krizash dhe ta injorosh diasporën kur ofron zgjidhje, nuk është as politikë, as menaxhim, është papërgjegjësi. Ajo që mungon nuk është vetëm vullneti politik, por edhe ndershmëria për të krijuar një sistem ku investimi vlerësohet dhe mbrohet. Në vend të partneritetit, diaspora trajtohet si burim i përkohshëm kursimesh që shteti as nuk përpiqet ta ruajë. Kjo tregon jo vetëm dështim administrativ, por edhe një mentalitet të vjetruar që i largon mundësitë në vend që t’i afrojë.

Kapitali nuk lëviz pa garanci, dhe askush nuk rrezikon atë që është fituar me mund, larg familjes dhe në kushte të vështira. Nuk është përgjegjësi e diasporës të bëjë shtetin. Është përgjegjësi e shtetit të krijojë kushte që ata të mos ndihen të huaj në vendin prej nga vijnë. Investimi është çështje besimi, dhe ky besim nuk fitohet me fjalë të mira, por me drejtësi që mbron dhe institucione që veprojnë. Pa një reformë të vërtetë në drejtësi dhe administratë, thirrjet për investim mbeten formale dhe pa rezultat. Pa një program të mirëfilltë me projektligje konkrete për nxitjen e investimeve, jo që nuk do të kemi investitorë, por as zhvillim. Ekonomia i ka ligjet e veta dhe nuk njeh sentiment. I gjithë ky kapital që pritet të investohet është fituar me mund, mall dhe me sakrifica të mëdha, dhe nuk hidhet në një sistem që nuk jep garanci. Nëse nuk ka veprim konkret dhe përgjegjësi shtetërore, diaspora do të vazhdojë të qëndrojë larg. Besimi nuk rikthehet me fjalë, por me veprime konkrete. A.S.

Shkruan Avni Selmani

Kur shohim se çfarë po ndodh në skenën politike dhe parlamentare, është e vështirë të përmbahesh dhe të gjesh fjalët e duhura për të folur për ta. Gjithçka në jetën politike dhe institucionale duket e paralizuar, sepse nuk po u dalin llogaritë e pazareve dhe interesave të tyre të ngushta. Ata nuk tregojnë asnjë ndjesi, as njerëzore, as institucionale, dhe kjo është e patolerueshme.

Është e pashpjegueshme kjo papjekuri politike në një kohë kur vendi ndodhet në një udhëkryq të rëndësishëm gjeopolitik dhe përballet me shumë probleme të brendshme. Zyrtarisht jemi vendi më i varfër në Evropë, në një kohë kur duhen zgjidhur çështje që lidhen drejtpërdrejt me shtetin dhe me qytetarin. Përkundër kësaj gjendjeje dhe këtyre sfidave, politikanët tanë sillen sikur nuk e ndiejnë aspak përgjegjësinë që kanë. Ata nuk tregojnë asnjë ndjesi, asnjë empati shtetërore, sikur kjo të mos ishte puna e tyre.

Ne jemi një shtet i ri, një shtet që është ëndërruar për shekuj. Dhe kur sheh një klasë politike që ushqehet me armiqësi të hapur ndaj njëra-tjetrës, lind pyetja: çfarë mund të presësh nga ta? Si mund të presësh që të mendojnë për të ardhmen e shtetit kur ata nuk arrijnë të kalojnë as përtej inateve të tyre personale?

Kur inatet kalojnë në armiqësi, gjithçka ndalet. Në një situatë të tillë nuk mund të ketë as mirëkuptim dhe as bashkëpunim. Çdo vendim, çdo qëndrim, shpesh duket i lidhur me hakmarrje dhe jo me përgjegjësi. Kjo nuk është politikë, kjo është një lojë e rrezikshme që paralizon shtetin dhe rrezikon të shkatërrojë gjithçka që është ndërtuar me sakrifica të mëdha.

Nëse politika vazhdon të jetë arenë për hakmarrje dhe jo për ide, si mund të ndërtohet besimi i qytetarëve? Si mund të krijohen institucione të forta kur të parët që i dobësojnë janë pikërisht ata që duhet t’i mbrojnë? Besimi i humbur nuk kthehet lehtë dhe shoqëria lodhet duke parë të njëjtën skenë çdo ditë. E keqja është se kjo gjendje nuk do të ndryshojë shpejt. Politikanët janë të njëjtët dhe votuesit, shumica, mbeten po ata që u japin sërish besim. Kjo do të vazhdojë deri në ditën kur të vijë një klasë politike që e merr seriozisht shtetin dhe nuk e sheh pushtetin si pronë personale.

Një klasë politike që e sheh pushtetin si plaçkë dhe jo si përgjegjësi nuk mund të sjellë asgjë tjetër veç ndarjes dhe mosbesimit. Pyetja është, a do të vijë ndonjëherë dita që këta njerëz të kuptojnë se shteti nuk është pronë private e tyre? Dhe nëse jo, sa gjatë do të zgjasë durimi i qytetarëve që shohin çdo ditë të luhet me të ardhmen e tyre?A.S

Shkruan Avni Selmani

Ne shqiptarët, si asnjë popull tjetër, e kemi fatin, ose fatkeqësinë, të kemi kaluar nëpër të gjitha besimet fetare që historia na ka sjellë përpara. Jemi pasardhës të ilirëve, të cilët besonin në shumë zotra dhe besimin e tyre e lidhnin me natyrën dhe me forcat e padukshme.

Më pas, me pushtimet e njëpasnjëshme, u ballafaquam me imponimin e feve të mëdha. Erdhën të krishterët e lindjes e të perëndimit, më pas osmanët me fenë islame. E veçanta është se nuk i pranuam këto fe me fanatizëm, siç ndodhi në vende të tjera, por i morëm me një rezervë që na lejoi të ruajmë identitetin tonë.

Kemi pasur fise që brenda tyre kanë pasur të krishterë dhe myslimanë, që kanë jetuar në harmoni, duke ruajtur respektin e ndërsjellë për besimin e njëri-tjetrit. Kjo është një nga vlerat më të mëdha të shoqërisë sonë dhe një shembull i qartë i bashkëjetesës që kemi ditur të ndërtojmë.

Mirëpo, pikërisht kur krijuam shtetet tona, gjërat filluan të ndërlikohen. Besimet që dikur na bashkonin, tani po përdoren për të na ndarë. Politika i futi duart në fe dhe i përdori për interesa të vogla e për përçarje. Ndërsa dikur e kishim menaxhuar me urtësi këtë shumëllojshmëri, sot po e përdorim për të ndërtuar mure mes nesh.

Sot shohim disa lëvizje që propozojnë ndryshime në jetën fetare dhe shoqërore. Këto lëvizje janë të mirëseardhura vetëm nëse kanë për qëllim të ringjallin vlera të shëndosha dhe të forcojnë bashkëjetesën. Por jo ato që mbjellin përçarje, që nxisin mungesë respekti ndaj komunitetit tjetër fetar, apo që e përdorin fenë si mjet për ndasi mes shqiptarëve.

Në shoqërinë tonë nuk ka vend për asnjë lloj fanatizmi fetar. Të gjitha fetë, përmes librave të tyre të shenjtë, na mësojnë respekt dhe mirëkuptim ndaj njëri-tjetrit. Por shpesh jemi ne që i përdorim këto libra për të ndarë e jo për të bashkuar. Besimi duhet të na afrojë me njëri-tjetrin, këtë na e mësojnë edhe librat fetarë.

Na kujtohen të gjithëve gjyshërit tanë. Ka pasur prej tyre që nuk dinin as shkrim e as lexim, por asnjëherë nuk na shtynin drejt fesë. Përkundrazi, ata i jepnin më shumë rëndësi dijes, arsimit dhe sjelljes me dinjitet. Kurse sot, në një kohë zhvillimi e teknologjie, po shohim një kthim mbrapa, drejt një besimi të ngushtë dhe fanatik, që në vend se të na afrojë, po na ndan. Fatmirësisht, ky është një numër i vogël njerëzish. Dhe nëse nuk do të ekzistonin rrjetet sociale, ndoshta nuk do të dinim për ta. Rrjetet i kanë zmadhuar, jo realiteti.

Kjo bashkëjetesë dhe harmoni fetare që ka ekzistuar mes shqiptarëve ka pasur shumë herë përpjekje për t’u prishur, por asnjëherë nuk ia kanë arritur. Shqiptarët e kanë ruajtur gjithmonë këtë vlerë si një pasuri të tyre të brendshme. Dhe kjo ndodh jo sepse kemi qenë pa dallime, por sepse kemi ditur t’i kapërcejmë ato për hir të asaj që na bashkon më shumë, gjuha, gjaku dhe përkatësia.

Dhe ashtu siç patëm një fat historik ku na u imponuan të gjitha besimet fetare, sot kemi shtetet tona dhe mund ta zgjedhim besimin tonë lirshëm, sipas dëshirës dhe ndjenjës personale.

Të qenurit shqiptar nuk matet me të qenurit i krishterë apo mysliman. Shtetet shqiptare u krijuan dhe mbijetuan sepse e deshën të krishterët, myslimanët dhe të gjitha komunitetet fetare. Edhe alfabeti dhe shumë arritje të tjera kulturore që i kemi sot u bënë sepse u mbështetën nga të gjitha këto komunitete, pa dallim. Prandaj askush sot nuk ka të drejtë të shkelë mbi këto vlera dhe sakrifica të atyre që dhanë gjithçka që ne të gëzojmë sot.

Dhe kjo tregon më shumë për ne si shoqëri sesa për besimet vetë. Sepse Zoti nuk ka nevojë për mbrojtjen tonë dhe që të shtyhemi se cila fe është më e mirë, por ne kemi nevojë për një mënyrë të vërtetë për të jetuar me njëri-tjetrin. Dhe rrënjët tona ilire na mësojnë më shumë për këtë se sa çdo dogmë fetare që na është imponuar më vonë. A.S

Shkruan Avni Selmani

Në këtë kaos politik dhe institucional, aty ku klasa politike përplaset dhe ligji shkelet, pritet që së paku një institucion të tregojë përgjegjësi dhe të veprojë me qartësi: Gjykata Kushtetuese. Por në vend që të jetë zëri i rendit kushtetues, aty ku pritej vendim i shpejtë dhe i prerë, kemi vonesë, paqartësi dhe një krizë që vetëm po thellohet.

Gjykata që duhet të ndalë kapjen e shtetit, sot po bëhet pjesë e mjegullës. Vendimet e saj nuk e ndalin kaosin, përkundrazi, e shtojnë. Në vend që të jenë të qarta dhe të pakontestueshme, ato bëhen temë për debate politike, ku secila palë i shtrembëron sipas interesit të vet. Si është e mundur që një vendim kushtetues të ketë disa interpretime të ndryshme? Lind pyetja: pse kemi kaq shumë mjegull në rendin kushtetues?

Sepse institucioni që duhet ta ruajë këtë rend ka zgjedhur të mos e bëjë punën e vet. Ka zgjedhur të mos flasë qartë kur duhet. Nuk ka vendosmëri, ndoshta as guxim, dhe mbi të gjitha mungon përgjegjësia. Kur Gjykata Kushtetuese humb autoritetin, atëherë ndërhyrjet politike futen në lojë pa pengesë. Dhe kjo është ajo që po ndodh sot.

Gjykata Kushtetuese duhet të flasë qartë dhe të veprojë me forcën që i jep kushtetuta, jo të fshihet pas frazave të paqarta. Kur ajo lë gjithçka të hapur për interpretime, nuk jep drejtësi, por i hap rrugë lojës politike. Dhe një shtet që nuk ka vendim të prerë për çështjet themelore, nuk është shtet me rend, por me pasiguri të vazhdueshme.

Prandaj, pyetja është e qartë: Çfarë po ndodh me Gjykatën Kushtetuese të Kosovës? A është në gjendje ta mbrojë rendin kushtetues? Apo është bërë pjesë e problemit? A.S

Shkruan Avni Selmani

Në një shoqëri demokratike, roli i Akademisë së Shkencave dhe të Arteve do të duhej të ishte thelbësor, një zë kritik dhe udhëheqës që mbron vlerat e dijes dhe udhëzon institucionet për një të ardhme më të mirë. Ajo do të duhej të ishte institucioni që prodhon ide për të ardhmen, që i qet përballë përgjegjësisë ata që udhëheqin. Por te ne, kjo nuk po ndodh.

Do të ishte jo vetëm e nevojshme, por e domosdoshme që Akademia e Shkencave dhe e Arteve të ndërhynte në çdo segment të jetës shoqërore. Ajo nuk duhet të jetë spektatore e ngjarjeve, por e përfshirë drejtpërdrejt në zhvillimet që ndikojnë të ardhmen.

Në aspektin politik dhe institucional, Kosova po përjeton krizën më të thellë që nga themelimi i shtetit. Jemi në një realitet absurd ku për një kohë të gjatë nuk kemi institucione të plota, përfshirë mosfunksionimin e disa prej tyre thelbësore për rendin kushtetues dhe jetën demokratike. Heshtja e Akademisë është e pajustifikueshme. Nëse ajo nuk ndjen përgjegjësi për të ngritur zërin në një moment kaq kritik, atëherë kur?

Në aspektin ekonomik, Kosova është zyrtarisht vendi më i varfër në Evropë. Nga Akademia e Shkencave dhe nga ekspertët e ekonomisë do të duhej të ofroheshin zgjidhje, qoftë përmes studimeve shkencore, qoftë përmes trysnisë publike. Por jo, Akademia e Shkencave dhe e Arteve është mbyllur në rehatinë e vet. Dhe shtrohet pyetja, pse ndodh kjo? Sepse Akademia nuk funksionon si një institucion i pavarur dhe i gjallë, por si një rreth i mbyllur, ku mungon guximi për të folur dhe vullneti për të vepruar. Ajo është shndërruar në një strukturë formale, pa ndikim real dhe pa ndjeshmëri ndaj asaj që ndodh jashtë mureve të saj. Për shumë prej anëtarëve, titulli është qëllim më vete, jo përgjegjësi ndaj shoqërisë. Dhe pikërisht këtu fillon problemi.

Në aspektin arsimor, gjendja është po aq alarmante. Në testin ndërkombëtar PISA, Kosova renditet në fund të listës, duke dëshmuar rrënimin e sistemit arsimor dhe mungesën e çdo standardi serioz. Shkollat nuk i kushtojnë rëndësi cilësisë së mësimdhënies. Mjafton që nxënësit të ndjekin orët dhe të sillen mirë në komunikacion, pjesën tjetër e kryen vetë shkolla. Diplomat ndahen pa ndonjë standard të qartë, dhe askush nuk pyet nëse nxënësit vërtet kanë mësuar diçka. Akademia nuk ka ndërmarrë asnjë iniciativë madhore për reformimin e arsimit, nuk ka propozuar një platformë, nuk ka dhënë një udhërrëfim të qartë për të dalë nga kjo krizë që po na zbrazë mendërisht si shoqëri.

Në aspektin artistik e kulturor, situata është po aq e zymtë. Mungesa e hapësirave për krijimtari, mungesa e politikave kulturore, e mbështetjes për artin e pavarur dhe madje edhe e kushteve bazë si mungesa e një salle koncertale në kryeqytet, dëshmojnë një shoqëri që nuk e respekton as artin, as artistin. Dhe Akademia, që në emër mban edhe “e Arteve”, nuk reagon as për mungesën e infrastrukturës, as për anashkalimin e krijuesve, dhe as për mënyrën si po bie vlera e kulturës në jetën publike.
Sado që hesht, Akademia nuk mund të reduktohet në një institucion formal që shpërndan tituj dhe boton libra që askush nuk i lexon, ndërsa vendi është në krizë. Shkenca, arsimi dhe arti nuk janë fusha të shkëputura nga shoqëria, përkundrazi, janë baza e saj. Dhe nëse baza është në krizë, atëherë më shumë se kurrë kërkohet ndërhyrja e një institucioni që mban emrin e dijes dhe të mendimit të pavarur.

Akademia nuk është aty për të ruajtur rehatin e vet. Nëse ajo nuk ngre zërin sot, kur institucionet nuk funksionojnë, arsimi po shembet, varfëria po zgjerohet dhe arti po anashkalohet plotësisht, atëherë duhet të shtrojmë pyetjen serioze: a kemi vërtet një Akademi, apo kemi thjesht një emër të madh në letër dhe një heshtje të madhe në realitet?

Në shtetet e zhvilluara, akademitë janë të zëshme dhe me ndikim. Ato japin mendim për çështje madhore, botojnë analiza, këshillojnë institucionet dhe reagojnë publikisht. Janë pjesë aktive e debatit kombëtar. Kurse këtu tek ne, për fat të keq, Akademia hesht edhe kur vendi është në krizë. Manekenët tanë janë mbyllë në vetvete, pa zë, pa prani. Askush nuk di çfarë bëjnë, as përse janë aty. A.S